Küresel aktörlerin en gözde jeopolitik mühendislik projesi: “Türkiyesiz bir Türk birliği”

Giriş

Soğuk Savaş sonrası küresel sistemin ekseni, Asya-Pasifik havzasına ve Avrasya’nın kalpgâhına (heartland) doğru kayarken, Orta Asya ve Hazar Havzası küresel güç mücadelesinin en kritik merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Batı başkentlerinde kapalı kapılar ardında çizilen haritalarda ve diplomatik kulislerde sıkça seslendirilen “Türkiyesiz bir Türk birliği” formülü, bugün küresel aktörlerin en gözde jeopolitik mühendislik projesidir. Adriyatik’ten Çin Seddi’ne uzanan 150 milyonluk Türk dünyasının (Geniş Türk dünyasının nüfusu daha kalabalık olup 150 milyon, sadece bağımsız Türk cumhuriyetlerinin toplam nüfusudur.) stratejik ve ekonomik potansiyelinin Ankara ekseninden koparılarak Batı sermayesine, denetlenebilir koridorlara ve “çoğulcu” pazarlara tahvil edilmek istenmesi, Washington, Brüksel ve Londra’nın ortak stratejik eğilimidir.

Ancak coğrafya, tarih ve lojistik gerçekler, bu tür suni tasarımlara izin vermeyecek kadar katıdır. Türkiye olmaksızın kurulan veya Türkiye’nin siyasi ağırlığının dışlandığı bir entegrasyon, kâğıt üzerinde parlatılmış güdük bir bürokratik kulüpten öteye gidemez. Rusya’nın sarsılan tekelinin, Çin’in devasa ekonomik kuşatmasının, İran alternatiflerinin, ekolojik krizlerin ve Batı’nın materyalist çitleme politikalarının gölgesinde yürütülen bu büyük satrançta Türkiye, pasif bir transit ülke olmayı reddettiği anda Hazar’ın batısındaki kilit kapanır. Bu çalışmada küresel aktörlerin Orta Asya hesapları, asimetrik baskılar, yumuşak güç savaşları, su ve gıda krizleri bağlamında “Türkiyesiz Türk birliği” safsatası ve Türkiye’nin bu kuşatmayı kırmak için izlemesi gereken stratejik yol haritası bütüncül bir bakış açısıyla ele alınacaktır.

1. Küresel aktörlerin Orta Asya stratejileri: AB ve ABD ne istiyor?

Batı dünyasının (ABD ve Avrupa Birliği) Orta Asya’ya yönelik politikaları, temelde 3 stratejik sütun üzerine inşa edilmiştir:

– Rusya ve Çin nüfuzunu dengelemek: Batı, bölgenin Moskova’nın güvenlik şemsiyesi ve Pekin’in ekonomik tahakkümü altında kalmasını istememektedir. Bölge ülkelerine “üçüncü bir alternatif” sunarak çok yönlü dış politika arayışlarını teşvik etmek temel amaçtır.

– Kritik hammaddeler ve nadir toprak elementleri: Yeşil enerji dönüşümü, yüksek teknoloji endüstrisi ve savunma sanayisi için hayati önem taşıyan lityum, kobalt ve nadir toprak elementlerine Çin’in tekeline takılmadan kesintisiz erişim hayati bir zorunluluktur.

– Trans-Hazar Ulaştırma Koridoru (Orta Koridor) ve ticaret güvenliği: Rusya topraklarını baypas eden, Hazar Denizi üzerinden doğrudan Türkiye’ye uzanan lojistik hatların geliştirilmesi hedeflenmektedir. Aynı zamanda Orta Asya ülkeleri üzerinden Rusya’ya yönelik uluslararası yaptırımların delinmesinin önlenmesi için sıkı bir denetim mekanizması uygulanmaktadır.

Batı’nın bu finansal ve diplomatik yönelimi soyut bir plandan ibaret değildir. Nitekim Avrupa Birliği, 4 Nisan 2025 tarihli Semerkant ortak bildirisinde bu bölgesel entegrasyonu açıkça desteklemiş, Trans-Hazar Koridoru için 10 milyar avro ayırmış ve zirvede açıklanan 12 milyar avroluk Global Gateway paketi bu çatıya bağlanmıştır. Benzer şekilde ABD, Eylül 2025 tarihli strateji belgesiyle C5+1 formatını (5 Orta Asya devleti + ABD) güçlendireceğini ilan etmiş ve 6 Kasım 2025’te Trump, 5 Orta Asya başkanını Beyaz Saray’da ağırlayarak Trans-Hazar Hattı ile kritik mineralleri kapsayan ortak niyet metnini imzalamıştır. Bu devasa mali fonlar ve üst düzey randevular, İstanbul sekretaryalı ve Ankara ağırlıklı Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) yerine doğrudan bu bölgesel formatlara kanalize edilmektedir.

2. İki çatı, bir coğrafya: “C6 masası” arayışı

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), 2009’da Türk dilli devletler için kuruldu. Tam üyeler Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’dır. Gözlemciler ise Türkmenistan, Macaristan ve yalnızca Türkiye’nin tanıdığı KKTC’dir. Sekretaryası İstanbul’da olan bu yapıda ölçüt coğrafya değil, dil ve Ankara’nın kurduğu çatıdır. Bu nedenle, örneğin Tacikistan bu çatıda yer almamaktadır.

C6’da ise süreç sahada, bölge ülkelerinin kendi aralarında yürüttüğü devlet başkanları istişare mekanizmasının genişlemesiyle yürümektedir. 2018’den beri süren bu istişarelere, 16 Kasım 2025’te Taşkent’te Azerbaycan tam katılımcı olarak dâhil edilmiş ve yapı fiilen “C6 masası” olarak kurumsallaşmıştır. 8 Ekim 2026’daki Türkmenbaşı toplantısında C6 masası, Aliyev, Tokayev, Japarov, Rahmon, Berdimuhamedov ve Mirziyoyev’den oluşan altılı formatla kesinleşmiştir. 2027 dönemi “C6” başkanlığı ise Azerbaycan’a verilmiştir. Yapının en dikkat çekici özelliği, TDT üyesi olmayan ve devlet anlatısı Farsî olan Tacikistan’ın içeride olması, buna karşın Türkiye’nin bu masaya davet edilmemesidir. Sonuç olarak aynı başkentler 2 masada birden oturmaktadır: Biri kimlik çatısı, öbürü ise coğrafya masasıdır.

3. “Türkiyesiz bir Türk birliği” paradoksu ve Batı’nın stratejisi

Orta Asya entegrasyonu hız kazanırken Türkiye’nin bu masanın doğrudan istişari üyesi olmaması ve Batı tarafından “Türk damgası taşımayan ve Türkiye’nin bulunmadığı” bir modelin teşvik edilmesi, derin bir jeopolitik stratejinin ürünüdür.

Ankara’nın etkisini sınırlama ve çoğulcu dış politika

Batı başkentleri, 150 milyonluk nüfusu ve askerî-endüstriyel kapasitesiyle bütünleşmiş bir Türk dünyasının, Batı’nın denetleyemeyeceği bağımsız bir “üçüncü kutup” olmasından çekinmektedir. Bu nedenle Batı, Türk dünyasının tek bir merkezden (Ankara’nın liderliğinde) monolitik bir jeopolitik bloğa dönüşmesini engellemek için “çoğulcu dış politika” kavramını öne çıkarır. Azerbaycan’ın C6 masasına dâhil edilmesi, Batı’ya Ankara’nın hiyerarşik liderliği dışında kalan alternatif bir bölgesel muhatap alanı sunmaktadır.

Batı dünyasının bu masada Türkiye’yi istememesinin arkasında somut siyasi ve kurumsal bariyerler de vardır: TDT’de KKTC’nin gözlemci statüsünde bulunması, Kıbrıs’ı tanımayan Avrupa Birliği için aşılması imkânsız bir siyasi yasak oluşturmaktadır. Dahası, Ankara’nın otonom dış politika çizgisi nedeniyle Batı, Orta Asya’ya bağlayacağı bölgesel fonları Türkiye’nin aracılığına teslim ederek kendi kontrol mekanizmasını kaybetmek istememektedir. Kazakistan ve Özbekistan gibi bölge aktörleri de Batı parasını TDT üzerinden değil, ikili ve C5/C6 mekanizmaları üzerinden doğrudan almayı, kendi çok vektörlü dış politika dengelerini korumak adına rasyonel bulmaktadır.

Jeopolitik Truva atı: Körfez benzetmesi ve geniş çatının etkisizleştirilmesi

Batı’nın C6 masasını öne çıkarma stratejisi, jeopolitik tarihteki Arap Birliği ve Körfez İşbirliği Teşkilatı (KİT) ilişkisine çarpıcı bir biçimde benzemektedir. Arap Birliği geniş, dağınık ve zayıf bir yapıydı. Körfez İşbirliği Teşkilatı ise onun içinden çıkan dar bir alt küme olarak kuruldu: Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Katar, Bahreyn ve Umman. Burada ölçüt Araplık değil, Körfez monarşisi ve ortak güvenlikti. Mısır, Arap Birliği’nde yer alırken Körfez masasında yoktu; Suudi Arabistan ise ikisinde de vardı. Dar masa, geniş çatıyı resmen kapatmak için kurulmadı ancak geniş çatı enerji ve güvenliği toplayamadığı için dar masa o gündemi kendi içinde biriktirdi. Arap Birliği bu yüzden zayıfladı.

Bugün Batı, Orta Asya ve Hazar’da tam olarak bu Körfez senaryosunu teşvik etmektedir. C6 buna coğrafya ölçüsüyle benzer, halef ölçüsüyle benzemez. 5 Orta Asya cumhuriyeti artı Hazar’ın karşı kıyısındaki Azerbaycan bir araya gelmektedir. Türkiye, bu denklemde Mısır konumunda bile değildir: Mısır, Arap coğrafyasının büyük devletiydi ve Körfez’in kıyıdaşı değildi. Türkiye de Orta Asya’nın kıyıdaşı değil, koridorun batı ucudur.

C6 masası, TDT’nin meşru halefi olduğunu iddia etmeden pratik dosyaları kendi bünyesinde toplamaktadır. Tokayev’in C6 içinde grup içi ticareti 20 milyar dolara çıkarma önerisi, TDT yatırım fonundan ayrı bir taahhüttür. Bu somut imzalar Türkmenbaşı ve Bakü ekseninde biriktikçe İstanbul’daki çatı, ikinci planda kalma riskiyle karşı karşıya kalacaktır. Sıkı bir birlik, üyelerin tek bir masayı ciddiye almasını gerektirir; C6 ise alternatif masaları çoğaltarak odağı parçalamaktadır. Bu sürecin sonunda, savunma sanayisi ve güvenlik alanında zaten kırılgan ve zayıf olan TDT iş birliği işlevsiz kalacak; İstanbul’daki şaşaalı çatı, ekonomik ve stratejik güçten arındırılmış, yalnızca sembolik bir kültürel kulübe indirgenecektir. Batı parası, su, sınır ve iç ticaret gibi dosyaları “damgasız ve Türkiyesiz” olan C6 odasında topladıkça geniş çatı işlevsiz kalacaktır.

Burada kilit nokta şudur: Bölge devletleri kendi rasyonel çıkarlarını korumak için hareket etseler de Batı’nın (AB ve ABD) TDT’yi ve Ankara ağırlığını devre dışı bırakmak için kurguladığı bu aşırı teşvik, mali cazibe ve diplomatik ayartma stratejilerini hassasiyetle dikkate almak ve bu jeopolitik risklere karşı ortak refleks geliştirmek zorundadırlar. 1990’larda Ankara’nın aceleci ortak pazar ve ortak para beklentilerinin bölgede yarattığı tarihsel çekinceler, bugün Batı tarafından TDT bağlarını gevşetmek için birer diplomatik manivela olarak kullanılmaktadır.

Kıbrıs Rum tarafının AB’nin teşvik paralarını almak için tanındığı gerçeği oldukça üzücüdür. Tek başına bu hadise bile Türkiye Türklerinde inanılmaz bir hayal kırıklığına ve Türk dünyasına karşı soğukluğa yol açmıştır. TDT konusunda Türkiye insanının şevk ve beklentileri inanılmaz derecede kırılmıştır. TDT’nin doğmasında Türkiye Türklerindeki şevk ve heyecan en önemli unsurdu.

“Transit koridor” indirgemeciliği ve materyalist çitleme

Batı’nın stratejisi, Türkiye’yi bu sürecin “siyasi ve ideolojik lideri” değil, yalnızca teknik bir transit geçiş koridoru konumuna hapsetmektir. Türkiye’nin elinde güçlü bir tarihî ve kültürel cazibe bulunduğunu bilen Batı, bu duygusal bağı dengelemek için milyarlarca dolarlık sermaye, IMF/Dünya Bankası reformları ve vize kolaylıkları sunar. Amaç, bölge elitlerini Ankara’nın kültürel yörüngesinden koparıp Batı sermayesinin finansal çitleme politikasına entegre etmektir.

4. “Türkiyesiz bir Türk birliği” ne kadar güçlü olabilir?

Türkiye olmaksızın kurulan veya Türkiye’nin dışlandığı bir Orta Asya-Hazar entegrasyonu, kelimenin tam anlamıyla bir “Türk birliği” olmaktan uzaktır; çünkü C6’nın kurucu mantığı etnik/kültürel kimlik değil, Hazar kıyısı ve bölgesel coğrafi dosyalardır. Tacikistan o mantığın doğrudan parçasıdır.

– Zafiyetleri: Demografik ve endüstriyel ağırlık merkezinden yoksun olması, ortak savunma ve askerî caydırıcılık şemsiyesinin bulunmaması, içerideki liderlik rekabetleri ve dış sermayeye (Batı veya Çin) mutlak bağımlılık, bu yapının temel açmazlarıdır. Kriz anlarında ve jeopolitik kırılmalarda tamamen işlevsiz kalmaya mahkûmdur.

– İşlevsel olduğu alanlar: Lojistik hatların (Orta Koridor) standardizasyonu, gümrük kolaylıkları ve hammadde ihracatında ortak pazarlık masası kurulması gibi sınırlı alanlarda işe yarayabilir.

5. Rusya ve Çin’in “asimetrik baskı” kapasitesi ile İran faktörü

Bölgesel entegrasyon tartışmaları yürütülürken sahada fiilen hâkimiyet kurmuş 2 büyük aktörün varlığı ve coğrafi alternatifler göz ardı edilemez:

– Moskova’nın asimetrik kozları: Rusya, Orta Asya ülkelerinin enerji hatları (örneğin Kazakistan petrolünü taşıyan CPC hattı) üzerindeki lojistik vanalarını ve denetimini elinde tutmaktadır. Ayrıca Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KİTÖ) ve istihbarat ağları aracılığıyla bölgedeki güvenlik mimarisini etkilemeye devam etmektedir.

– Pekin’in ekonomik kuşatması: Çin, bölge ülkelerinin dış borçlarının ezici çoğunu finanse etmekte ve “Kuşak ve Yol” projeleriyle maden sahalarını doğrudan kendi sanayisine bağlamaktadır. Batı ve Türkiye entegrasyon modellerini konuşurken Pekin ve Moskova’nın bu coğrafyayı ekonomik ve askerî olarak ablukada tutma kapasitesi, her zaman hesaba katılması gereken bir gerçektir.

– İran ve Güney Koridoru alternatifi: Orta Asya’nın güneye açılmasında kilit rol oynayan İran, Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru (INSTC) üzerinden alternatif bir hat sunmaktadır. Türkiye’nin batı koridorundaki tekelini dengelemek isteyen Tahran, jeopolitik bir alternatif olarak masada durmaktadır.

6. Bölge ülkelerinin dengeli siyaseti ve ekolojik tehditler

Orta Asya cumhuriyetleri tek tip bir blok değildir; Kazakistan ve Özbekistan arasındaki liderlik rekabeti veya Türkmenistan’ın tarafsızlık politikası gibi unsurlar, ülkelerin büyük güçleri birbirine karşı ustalıkla dengelemesine yol açmaktadır.

Bölgenin geleceğini tehdit eden en büyük krizlerden biri de su, sınır ve ekoloji krizidir. Sırderya ve Amuderya nehirlerinin paylaşımı, Aral Gölü trajedisi ve tarımsal su yetersizliği (Kırgızistan/Tacikistan ile Kazakistan/Özbekistan arasındaki hidro-politik gerilimler), bölge içi entegrasyonu derinden sarsabilecek potansiyele sahiptir. Bölge içi bu pratik dosyalar, Tacikistan’ın da doğrudan taraf olması sebebiyle TDT çatısında değil, C6 masasında çözülmek durumundadır. Bu durum masaların işlevsel olarak bölünmesine yol açmaktadır: Dil, savunma sanayisi, diaspora ve KKTC dosyaları TDT çatısı altında yürütülürken su, sınır ve iç ticaret gibi reel gündemler C6 masasında toplanmaktadır.

Bölge içi kırılma hattı: Tacikistan-Kırgızistan sınır uyuşmazlığı ve C6 masasının öğretisi

Tacikistan’ın TDT çatısı altına davet edilmesi stratejisi, sahada bölge içi hassas dengelere çarpmaktadır. Bu dengelerin en sıcak halkası, Kırgızistan ile Tacikistan arasında sınır hatlarının tam olarak belirlenememesinden kaynaklanan geçmiş sınır ve su uyuşmazlıklarıdır. Nitekim 2022 yılındaki gerilimler sırasında TDT Genel Sekreterliği’nin açıklaması, Tacikistan Dışişleri Bakanlığı tarafından kınanmış ve Duşanbe’nin Türk eksenli yapılara olan mesafesini artırmıştır.

Ancak bu noktada Ankara’nın elini güçlendiren ve bölge içi pragmatizmi gösteren çok güçlü bir “C6 realitesi” bulunmaktadır. Kırgızistan ile Tacikistan, aralarındaki tüm bu sınır uyuşmazlıklarına rağmen 2018’den beri Orta Asya Devlet Başkanları İstişare Toplantılarında (ve bugünkü C6 masasında) yan yana oturmaktadır. Kırgızistan yönetimi, bölgesel istikrarın ve pratik sorunların çözülmesinin ancak Tacikistan’ın masada olmasıyla mümkün olduğunu bildiği için Duşanbe’nin bu masaya katılımına hiçbir aşamada itiraz etmemiş, veto hakkını kullanmamıştır. Liderler düzeyindeki bu yüksek uzlaşı, bölge ülkelerinin pratik krizler ile kurumsal iş birliği masalarını birbirinden ayırabildiğinin en somut kanıtıdır. Türkiye, bu rasyonel ortaklık zeminini kullanarak diplomatik bir açılım geliştirebilir.

7. Coğrafi gerçek: Türkiye’nin “kilit” rolü ve stratejik vana refleksi

Tüm bu küresel hesapların, finansal hamlelerin ve asimetrik baskıların karşısındaki en büyük coğrafi ve stratejik gerçek, Türkiye’nin konumudur. Orta Asya gibi denize çıkışı olmayan (landlocked) bir coğrafyada üretilen enerji ve madenlerin Batı pazarlarına doğrudan, en güvenli ve rasyonel güzergâhı Anadolu’dan geçmektedir.

Batı’nın Türkiye’yi basit bir boru döşeyen veya yol sunan “teknik aracı” konumuna hapsetme çabasına karşın Türkiye, geçiş ülkesi olmayı reddettiği anda coğrafi kilit konumunu keskin bir stratejik vana ve caydırıcılık kozu olarak devreye sokabilir. Elbette Kazak petrolünün önemli bir kısmı hâlâ Rusya (CPC) üzerinden akmaktadır; ancak Batı pazarlarına kesintisiz ve otonom çıkış kapısı Anadolu’dur. Türkiye bu vanayı şartlı kâğıda dökerse C6 masasının küresel sisteme entegre olma ve bağımsızlaşma hedefi, karasal bir çıkmaz sokakta güdük kalır.

Nitekim AB de bu lojistik mecburiyetin farkındadır; 20 Ekim 2025’te Lüksemburg’da AB, Türkiye’yi Güney Kafkasya ve Orta Asya ile aynı bağlantı gündemine oturtmuştur. Yani lojistik hat Türkiye’siz çizilmemekte, sadece Batı’nın tercih ettiği “siyasi birlik masası” Türkiye’siz kurulmaktadır. Türkiye koridorun batı ucundadır. Körfez nasıl Mısır’ı üye yapmadan kurulduysa ve bu yüzden dağılmadıysa C6 masası da Türkiye girmedi diye çökmeyecektir.

8. Türkiye ne yapabilir? Stratejik yol haritası

Batı’nın Türkiye’yi dışlayan veya sadece teknik düzeyde tutmaya çalışan politikalarına karşı Ankara’nın izlemesi gereken stratejik adımlar şunlardır:

– TDT’yi stratejik ve ekonomik bir bloka dönüştürmek: Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), kültürel çerçevenin ötesine taşınarak ortak kalkınma fonları, gümrük/lojistik standartlarının belirlenmesi ve savunma sanayisi iş birlikleriyle (İHA/SİHA entegrasyonu vb.) yapısal olarak güçlendirilmelidir.

– Orta Koridor’u bir “stratejik vana” gibi yönetmek: Türkiye, Bakü-Tiflis-Kars ve Zengezur hatları üzerinden geçen ticaretin standartlarını belirleyen hakem konumunu pekiştirmelidir. “Türkiye’nin çıkarlarını ve güvenliğini gözetmeyen hiçbir proje Anadolu koridorlarından geçemez” ilkesi net bir şekilde deklare edilmelidir.

– Çok boyutlu denge siyaseti: Batı’nın mesafe koyma politikasına karşı Pekin ve Moskova’nın asimetrik baskıları dengeye oturtulmalı; Kuşak ve Yol ile Orta Koridor sinerjisinde ana yönlendirici Türkiye olmalıdır.

– Sermaye ve teknoloji ortaklığı: Yumuşak güç unsurları sert diplomasi ve endüstriyel yatırımlarla (bölgede kurulan lityum/petrokimya işleme tesisleri, ortak teknik üniversiteler) kalıcı hâle getirilmeli; Batı’nın finansal çitleme politikasına karşı Türk sermayesi ortaklıkları kurulmalıdır.

– Rasyonel analiz ve diplomatik esneklik: Batı’nın “Türk damgası olmayan ve Türkiye’siz birlik” tercihini salt bir komplo olarak okuyup reddetmek analiz hatası yaratır. Batı’nın C6 formatını fonlaması ve randevu vermesi somut bir destektir. Ankara’nın stratejisi, ortak projelerin ve koridorların tek yürütücü kanalının Türkiye’siz masalar (C6) hâline gelmesini engelleyecek proaktif projeler üretmektir.

– Tacikistan girişimi ve çatı genişlemesi: Türkiye, C6 masasının en kritik noktası ve TDT dışı tek Orta Asya aktörü olan Tacikistan’ın TDT’ye tam veya gözlemci üye olarak dâhil edilmesi için proaktif bir diplomatik seferberlik başlatmalıdır. C6 masasını “Türk damgasından” koparan ve rasyonel su/sınır dosyalarının TDT’ye taşınmasını zorlaştıran unsur, Tacikistan’ın dışarıda tutulmasıdır. Macaristan örneğinde olduğu gibi kurumsal sınırların stratejik çıkarlar uğruna esnetilebileceği gerçeğinden hareketle Duşanbe yönetimi, TDT çatısı altına girmeye kararlılıkla teşvik edilmelidir. Ankara, TDT bünyesindeki diğer Orta Asya başkentlerini de bu stratejik genişlemenin C6-TDT rekabetini dengeleyeceğine ikna etmelidir. Diğer üyelerin bu konuya sıcak bakması sağlandığı ve Tacikistan TDT ailesine katıldığı takdirde C6 masasının ürettiği “Türkiye dışı” alternatif jeopolitik hat dengelenecek ve coğrafi pratik dosyalar yeniden tek çatı altında buluşacaktır.

Sonuç: Körfez senaryosunu tersine çevirmek, Tacikistan hamlesi ve “kilit” iradesi

Batı başkentlerinin Türkiyesiz veya Türkiye’nin ağırlığının sınırlandırıldığı bir Orta Asya-Hazar entegrasyonu projesi, bölgeyi Moskova ve Pekin’in tekelinden kurtarma amacı taşısa da özünde Ankara’nın jeopolitik ağırlığını sınırlandırmaya yönelik kontrollü bir “Türkiyesiz pazar tasarımıdır”. Zirvelerle ve milyarlarca avroluk fonlarla beslenen bu süreç, TDT’yi doğrudan hedef alıyormuş gibi görünmeden Arap Birliği’ni felç eden Körfez senaryosunu Orta Asya sahnesinde uygulamaktadır.

Eğer Ankara bu gidişatı rasyonel bir biçimde okumayı reddeder ve “Türk damgası olmayan bölgesel yapı” gerçeğini basit bir varsayım olarak geçiştirirse analiz hatası kaçınılmaz olacaktır. Gerçek şudur: Para, sınır, su ve iç ticaret C6 masasında biriktikçe TDT, savunma sanayisindeki bağlarını derinleştiremezse sadece sembolik bir kültürel kulübe dönüştürülme tehdidiyle karşı karşıyadır.

Bu noktada tasarlanan jeopolitik mühendisliği dengeleyecek ve Körfez senaryosunu tersine çevirecek anahtar hamle, Tacikistan’ın TDT’ye kazandırılmasıdır. C6 masasının bölgesel cazibesi ve fonksiyonelliği, su, sınır ve lojistik dosyalarının Tacikistan üzerinden o masada düğümlenmesinden kaynaklanmaktadır. Türkiye, diğer üye devletleri ikna ederek Tacikistan’ı bu aileye tam veya gözlemci üye olarak eklemeyi başardığı an C6’nın “damgasız bölgesel tekel” olma iddiası dengelenecektir. Bu hamle, geniş çatının (TDT) dar masayı (C6) kendi içine absorbe etmesini sağlayacak ve Batı’nın “Türkiyesiz entegrasyon” beklentisini sahada boşa çıkaracaktır.

Coğrafya, tarih ve lojistik gerçekler bu tür tasarımların nihai kaderini belirleyecek kadar katıdır. Türkiye’nin onayı, coğrafi geçişi ve siyasi iradesi olmadan Orta Asya’nın zenginliklerinin küresel pazarlara kesintisiz ulaşması imkânsızdır. Batı her ne kadar “siyasi birlik masasını” Türkiyesiz kurmaya çalışsa da koridorun lojistik mecburiyeti nedeniyle Türkiye’yi dışlayamamaktadır.

Dolayısıyla Ankara, pasif bir transit ülke veya sadece yol sunan bir “teknik aracı” olmayı reddetmelidir. TDT ekseninde inisiyatif üstlenerek gerekirse elindeki coğrafi geçiş tekelini keskin bir “stratejik vana” ve caydırıcılık kozu olarak masaya sürmelidir. Türkiye, “Ankara’nın jeopolitik olarak merkezinde yer almadığı hiçbir koridorun dünya pazarlarına tam anlamıyla açılamayacağı” gerçeğini küresel aktörlere eksiksiz bir şekilde kabul ettirmek zorundadır. C6 üzerinden Körfez senaryosu ancak Anadolu’nun kilit iradesi ve Tacikistan’ı içeri alan diplomatik rasyonellikle dengelenebilir; aksi takdirde Türk dünyasının sıkı birlik ideali, parçalanmış masaların gölgesinde tarihî bir fırsat olarak geride kalacaktır.

Ek bölüm: Kurumsal ve coğrafi ayrışma matrisi

Aşağıdaki tablo, metinde analiz edilen 2 ana çatı arasındaki üyelik, gündem ve küresel destek farklılıklarını bir özet hâlinde sunmaktadır:
 

Batı sermayesinin (Avrupa Birliği ve ABD) Orta Asya’daki lojistik, enerji, kritik mineraller ve dijital altyapı alanlarında fonladığı somut projeleri içeren 2. ek tablo aşağıda bilgilerinize sunulmuştur.

Bu projeler, metinde de vurgulanan “proje bazlı entegrasyon” ve Trans-Hazar (Orta Koridor) bağlantısını somutlaştıran en güncel verilerden derlenmiştir:

Ek bölüm II: Batı sermayesinin (AB-Global Gateway ve ABD-C5+1) bölgesel proje ve fon dağılım matrisi
 

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.