{"id":14458,"date":"2026-10-13T04:32:37","date_gmt":"2026-10-13T04:32:37","guid":{"rendered":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/"},"modified":"2026-10-13T04:32:37","modified_gmt":"2026-10-13T04:32:37","slug":"nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dev95.site\/ar\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/","title":{"rendered":"<div>NATO 3.0&#8217;\u0131n \u00c7HC&#8217;ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci<\/div>"},"content":{"rendered":"<div id=\"dev95-3708169101\" class=\"dev95-- dev95-entity-placement\"><script async=\"async\" data-cfasync=\"false\" src=\"https:\/\/pl27862732.profitableratecpmnetwork.com\/2ad7a50e0bbc23ac6801d7b77c501463\/invoke.js\"><\/script>\r\n<div id=\"container-2ad7a50e0bbc23ac6801d7b77c501463\"><\/div><\/div><div id=\"dev95-1088103082\" class=\"dev95-before-content dev95-entity-placement\"><p style=\"text-align: center;\"><strong>Stop wasting time on dead links! \ud83d\uded1 This smart platform automatically detects your device and country to give you the exact best offer instantly. Check it out now 100% free! \ud83d\udc47<\/strong><br data-sfc-root=\"ep\" data-sfc-pl=\"|||[]\" data-complete=\"true\" data-copy-service-computed-style=\"font-family: Arial, sans-serif, &quot;Noto Color Emoji&quot;; font-size: 16px; font-weight: 400; margin: 0px; text-decoration: none; border-bottom: 0px rgb(10, 10, 10);\" \/><a href=\"https:\/\/www.profitableratecpmnetwork.com\/pvhx5mbcc?key=ff7d362db3c20bc86fad685cc94f1fc4\">\ud83d\udd17 <strong class=\"rQesXe MPyX\" data-sfc-cp=\"\" data-sfc-root=\"ep\" data-complete=\"true\" aria-owns=\"action-menu-parent-container\" data-copy-service-computed-style=\"font-family: Arial, sans-serif, &quot;Noto Color Emoji&quot;; font-size: 16px; font-weight: 700; margin: 0px; text-decoration: none; border-bottom: 0px rgb(10, 10, 10);\">[Click here]<\/strong><\/a><\/p>\n<\/div><p>merve.bayrakci<\/p>\n<div>\n<div class=\"field field-name-body field-type-text-with-summary field-label-hidden\">\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\" property=\"content:encoded\">\n<p>Mevcut d\u00fcnyan\u0131n en etkili asker\u00ee te\u015fkilat\u0131 olan NATO, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en b\u00fcy\u00fck asker\u00ee g\u00fcc\u00fc olan ABD\u2019nin liderli\u011finde olmakla beraber, ABD, yeni rakip kabul etti\u011fi \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019ne (\u00c7HC) kar\u015f\u0131 2018\u2019den itibaren yeni stratejisini olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve NATO\u2019yu da bu \u00e7er\u00e7evede yeniden \u015fekillendirmek i\u00e7in harekete ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n<p>ABD\u2019nin \u00c7HC ile rekabetini kesinle\u015ftirmesi sonras\u0131nda, \u00c7HC\u2019yin Bir Ku\u015fak Projesi i\u00e7in hayati \u00f6neme sahip Kafkasya-T\u00fcrkistan hatt\u0131nda da bu istikamette hareketlenme ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. ABD\u2019nin Kafkasya-T\u00fcrkistan hatt\u0131nda hem kendisi hem de liderli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 NATO\u2019nun faaliyetine zemin haz\u0131rlamaya ba\u015flamas\u0131 konusuna ge\u00e7meden \u00f6nce, Avrupal\u0131lar\u0131n d\u00fcnyadaki \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerinin ba\u015flamas\u0131ndan itibaren as\u0131rlar i\u00e7inde stratejik anlay\u0131\u015fla kurulan yap\u0131lardan nas\u0131l vazge\u00e7meye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmak gerekmektedir.<\/p>\n<p>Tabii bundan \u00f6nce de Avrupal\u0131lar\u0131n uygulam\u0131\u015f oldu\u011fu stratejiyi izah etmekte yarar vard\u0131r. Zira yeni k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 olmaya yakla\u015fan \u00c7HC, Avrupal\u0131 \u00f6zellikler ta\u015f\u0131sa da 1500-2000 aras\u0131nda ya\u015fanan k\u00fcresel rekabetlerden farkl\u0131 nitelikte ve co\u011frafyada ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Yani daha evvel Bat\u0131l\u0131lar\u0131n oyun kurduklar\u0131 co\u011frafyada y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan, ABD\u2019nin de eski d\u00f6nemde kurulan sistemle devam etmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu eski sistemin merkezinde ise NATO\u2019nun \u00c7HC\u2019ye kar\u015f\u0131 karadan kullan\u0131labilece\u011fi Kafkasya-T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131 yer almaktad\u0131r. Bundan dolay\u0131 ABD de 500 y\u0131ll\u0131k sistemi y\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\n<strong>Avrupa merkezli k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerin Kafkasya-T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131nda stratejik ak\u0131lla kurduklar\u0131 sistem<\/strong><\/p>\n<p>11. as\u0131rdan itibaren T\u00fcrklerin elinde olan Kafkasya-T\u00fcrkistan hatt\u0131na 15. y\u00fczy\u0131l sonunda Portekiz, 16. y\u00fczy\u0131lda Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131, 18. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngiltere ve 20. y\u00fczy\u0131lda ise ABD taraf\u0131ndan k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 olarak ya n\u00fcfuz edilmi\u015f, ya kurulmu\u015f ya da korunmu\u015ftur. Bu hatt\u0131n Kazan-Umman G\u00fc\u00e7 Boylam\u0131 ile Azerbaycan\u2019da \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yer de B\u00fcy\u00fck Azerbaycan co\u011frafyas\u0131d\u0131r. Azerbaycan\u2019dan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a kadar uzanan sahaya girmek isteyen Bat\u0131l\u0131 k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler, \u0130ktidar Ekvatoru\u2019nun T\u00fcrkistan hatt\u0131nda, yani kabaca Ka\u015fgar-Tebriz hatt\u0131nda siyasi ve be\u015fer\u00ee d\u00fczenlemeler yaparak T\u00fcrkleri stratejik olarak etkisizle\u015ftirmi\u015flerdi. Bu hatt\u0131 kolayl\u0131k olsun diye 2 alt ba\u015fl\u0131kta inceleyece\u011fim. \u0130lk \u00f6nce Azerbaycan ile Anadolu\u2019daki O\u011fuz T\u00fcrklerinin par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 ele alal\u0131m.<\/p>\n<p>\n<strong>Anadolu-Azerbaycan T\u00fcrklerinin par\u00e7alanmas\u0131 ve Kafkasya\u2019da kurulan sistem<\/strong><\/p>\n<p>Asyavrupa H\u00e2kimiyet Sahas\u0131\u2019nda T\u00fcrklerin elinde bulunan Alt\u0131n Orda Devleti\u2019nin 1502\u2019de y\u0131k\u0131lmas\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan Moskova Knezli\u011fi, 1552\u2019de Kazan Devleti\u2019ni, 1556\u2019da da Astrahan Devleti\u2019ni i\u015fgal etmi\u015fti. Osmanl\u0131lar\u0131n engelleme \u00e7abalar\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131z olunca da Ruslar Kafkaslara do\u011fru stratejik ilerlemeler ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. Kalmuk ve Nogaylar\u0131 etkisiz h\u00e2le getiren Ruslar, Kuzey Da\u011f\u0131stan\u2019a girmi\u015f ve 1720\u2019de Terek Nehri\u2019nin a\u015fa\u011f\u0131 havzas\u0131na yerle\u015fmi\u015flerdi. G\u00fcney Kafkaslara y\u00f6nelen Ruslar, 1723\u2019te B\u00fcy\u00fck Petro d\u00f6neminde Terek, Derbend ve Bak\u00fc\u2019y\u00fc i\u015fgal etmi\u015fler ve bunu 1724\u2019te yapt\u0131klar\u0131 Mukaseme Anla\u015fmas\u0131 ile Osmanl\u0131lara da kabul ettirmi\u015flerdi. B\u00f6ylece Bak\u00fc, \u015eeki ve Da\u011f\u0131stan Ruslara b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Ruslar\u0131 Kafkaslardan uzakla\u015ft\u0131ramayan Osmanl\u0131lar, Ruslar\u0131n Kuzey Azerbaycan\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131ndaki h\u00e2kimiyetini resmen onaylam\u0131\u015flard\u0131. Safev\u00eelerin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131, Af\u015far hanedan\u0131 ile i\u00e7 sava\u015f ya\u015fad\u0131klar\u0131 bir s\u0131rada, Ruslar\u0131n Urumiye G\u00f6l\u00fc\u2019ne kadar uzanmalar\u0131n\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015fan Osmanl\u0131lar, Gence, Karaba\u011f, Nah\u00e7\u0131van ve Revan\u2019\u0131 h\u00e2kimiyetlerine alm\u0131\u015flard\u0131. G\u00fcney Kafkasya ve G\u00fcney Azerbaycan\u2019\u0131 ele ge\u00e7irmek isteyen Ruslar, bu co\u011frafyadaki Hristiyan G\u00fcrc\u00fc ve Ermenileri kullanmak i\u00e7in de faaliyete ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>Anadolu ile Azerbaycan T\u00fcrkleri aras\u0131na bir duvar \u00f6rmek isteyen Ruslar, Ermenilere g\u00f6sterdikleri ilgiyi art\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. G\u00fc\u00e7lenen Ruslar\u0131n 1768\u2019de Osmanl\u0131lara kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7meyi kararla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 zaman, 2. Katerina, Ruslar\u0131n korumas\u0131nda T\u00fcrkistan-Anadolu T\u00fcrkleri aras\u0131nda bir tampon b\u00f6lge olarak bir Ararat Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n kurulmas\u0131 i\u00e7in Ermenileri te\u015fvik etmi\u015fti. \u00d6nce bu konuda teredd\u00fctte kalan Ermeniler, Ruslar\u0131n G\u00fcney Kafkaslarda g\u00fc\u00e7lenmesi \u00fczerine, E\u00e7miyazin Katogigosu Hovsep Argutyan (1743-1801), <em>&#8220;Rusya ile \u0130slam kom\u015fular\u0131 (Osmanl\u0131 ile \u0130ran) aras\u0131nda bir duvar olacak Ararat Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n kurulmas\u0131&#8221;<\/em> fikrini kabul etti\u011fini Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131na bildirmi\u015fti.<\/p>\n<p>Urumiye\u2019ye kadar uzanan Azerbaycan co\u011frafyas\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmek isteyen Ruslar, 1813\u2019te Karaba\u011f, \u015eeki, Gence, \u015eirvan, Derbend, Kuba ve Bak\u00fc hanl\u0131klar\u0131yla Tali\u015f Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Rusya\u2019n\u0131n h\u00e2kimiyetine sokmu\u015flard\u0131. \u0130lerlemeye devam eden Ruslar, 1826-1828 Rus-\u0130ran Sava\u015f\u0131\u2019nda Revan ve Nah\u00e7\u0131van devletlerini de ele ge\u00e7irmi\u015flerdi.<\/p>\n<p>G\u00fcney Azerbaycan\u2019a da giren Ruslar, 14 Ekim 1827\u2019de Tebriz\u2019i, 28 Ocak 1828\u2019de Urumiye\u2019yi, 8 \u015eubat\u2019ta Erdebil\u2019i i\u015fgal etmi\u015flerdi. G\u00fcneye do\u011fru ilerlemeyi tasarlayan Ruslar\u0131n komutan\u0131 Paskievi\u00e7, Basra K\u00f6rfezi\u2019nde \u0130ngilizlerin elinde bulunan Bu\u015fehr\u2019e (Bu\u015fire) ula\u015fmak istemi\u015fti. Ancak 26 Nisan 1828\u2019de, Ruslar\u0131n ilerlemesini engellemek isteyen \u0130ngilizlerin manevralar\u0131yla Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015flamas\u0131, Paskievi\u00e7\u2019in bu hedefini engellemi\u015fti. 29 Temmuz 1828\u2019de imzalanan T\u00fcrkmen\u00e7ay Anla\u015fmas\u0131 ile Ruslar G\u00fcney Azerbaycan\u2019\u0131 bo\u015faltm\u0131\u015f ve Aras Nehri\u2019nin kuzeyine \u00e7ekilmi\u015flerdi.<\/p>\n<p>\u0130ngilizlerin engellemesiyle hedefine ula\u015famayan Ruslar, G\u00fcney Kafkaslarda be\u015fer\u00ee co\u011frafyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in harekete ge\u00e7mi\u015flerdi. G\u00fcney Azerbaycan\u2019da da\u011f\u0131n\u0131k olarak ya\u015fayan Ermeniler, T\u00fcrklerin \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu Revan b\u00f6lgesine yerle\u015ftirilerek G\u00fcney Kafkasya\u2019da T\u00fcrklere d\u00fc\u015fman be\u015fer\u00ee bir co\u011frafya olu\u015fturulmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131larla imzalad\u0131klar\u0131 1829 Edirne Antla\u015fmas\u0131 ile \u00c7\u0131ld\u0131r Eyaleti\u2019nin ilhak\u0131n\u0131 sa\u011flayan Ruslar, Osmanl\u0131 topraklar\u0131ndaki Ermenilerin de Revan b\u00f6lgesine g\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclmesine b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermi\u015fti. Ruslar, Ermenileri Revan ve civar\u0131na yerle\u015ftirerek hem Anadolu T\u00fcrkleri ile Azerbaycan T\u00fcrkleri aras\u0131na bir be\u015fer\u00ee duvar \u00f6rmekte hem de kendilerine T\u00fcrkistan, Anadolu ve Basra K\u00f6rfezi istikametinde kullanacaklar\u0131 bir \u00fcs kurmaktayd\u0131.<\/p>\n<p>1877-1878 Osmanl\u0131-Rus Sava\u015f\u0131 sonunda \u0130ngilizler, Kars ve Batum\u2019u Ruslar\u0131n ele ge\u00e7irmesine m\u00fcsaade ettikleri gibi Osmanl\u0131 topra\u011f\u0131 olan Kotur\u2019u ise kendi kontrollerindeki \u0130ran\u2019a d\u00e2hil etmi\u015flerdi. Y\u00fckselen bir g\u00fc\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131kan Almanlara kar\u015f\u0131 \u0130ngiltere ile Rusya her alanda i\u015f birli\u011fine y\u00f6nelmi\u015flerdi. 31 A\u011fustos 1907\u2019de \u0130ngiliz ve Rus d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 Petersburg Antla\u015fmas\u0131 ile \u0130ngilizler, Afganistan-Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131ndan Yezd\u2019e ve oradan \u0130sfahan ve Kirman\u015fah \u015fehirlerinin kuzeyinden ge\u00e7erek Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015fan hatt\u0131n kuzeyindeki Ka\u00e7arlar\u0131n y\u00f6netimindeki bug\u00fcnk\u00fc \u0130ran topraklar\u0131n\u0131 Rus n\u00fcfuzuna b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda Ruslar G\u00fcney Kafkaslar\u0131 bo\u015falt\u0131nca \u0130ngiltere, 1919\u2019da G\u00fcrcistan, Azerbaycan ve Ermenistan\u2019dan olu\u015fan G\u00fcney Kafkasya Federasyonu\u2019nu kurdurarak bu alan\u0131 da kontrol\u00fcne alm\u0131\u015ft\u0131. Sovyet Ruslar\u0131n 1920 sonlar\u0131nda G\u00fcney Kafkaslara geri gelmesi ve Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019de ba\u015far\u0131l\u0131 olan BMM H\u00fck\u00fbmeti\u2019nin Kars ve Ardahan\u2019\u0131 kurtarmas\u0131 \u00fczerine b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tekrar I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesine d\u00f6n\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak Sovyet Rusya taraf\u0131ndan Azerbaycan\u2019a ait olan ve Nah\u00e7\u0131van\u2019\u0131n do\u011fusunda bulunan Zengezur b\u00f6lgesinin Ermenistan\u2019a ba\u011flanmas\u0131 ile Azerbaycan\u2019\u0131n hem Nah\u00e7\u0131van ba\u011flant\u0131s\u0131 kesilmi\u015f hem de T\u00fcrkiye\u2019nin Azerbaycan \u00fczerinden T\u00fcrkistan\u2019a a\u00e7\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 bir engel olu\u015fturulmu\u015ftu.<\/p>\n<p>Bu sayede T\u00fcrkiye ile Kuzey Azerbaycan, yani Azerbaycan Cumhuriyeti aras\u0131na bir engel olarak G\u00fcrcistan-Ermenistan bloku yerle\u015ftirilerek T\u00fcrklerin par\u00e7alanmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015fti. G\u00fcney Azerbaycan ise \u0130ngiliz n\u00fcfuzundaki \u0130ran\u2019a b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve \u0130ran\u2019daki Ka\u00e7ar T\u00fcrk hanedan\u0131na son verilerek Fars Pehlevi hanedan\u0131 kurulmu\u015ftu. B\u00f6ylece \u0130ran\u2019da T\u00fcrklerin siyasi n\u00fcfuzuna da son verilerek Anadolu ile Merkezi T\u00fcrkistan aras\u0131ndaki irtibat siyaseten k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131.<br \/>\n\u00a0<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\"><!-- scald=599584:custom_image {\"additionalClasses\":\"\"} --><\/p>\n<div class=\"entry-media-inner-img\">\n   <img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" typeof=\"foaf:Image\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381601-1221993405.jpg?resize=800%2C533&#038;ssl=1\" width=\"800\" height=\"533\" alt=\"ABD ve G\u00fcrcistan askerleri, 2016\u2019da G\u00fcrcistan\u2019daki Noble Partner tatbikat\u0131 \u00f6ncesinde e\u011fitim faaliyetleri y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Tatbikat, iki \u00fclkenin asker\u00ee i\u015f birli\u011finin \u00f6rneklerinden biri \/ Foto\u011fraf: DVIDS\" title=\"ABD ve G\u00fcrcistan askerleri, 2016\u2019da G\u00fcrcistan\u2019daki Noble Partner tatbikat\u0131 \u00f6ncesinde e\u011fitim faaliyetleri y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Tatbikat, iki \u00fclkenin asker\u00ee i\u015f birli\u011finin \u00f6rneklerinden biri \/ Foto\u011fraf: DVIDS\"><\/div>\n<p><!-- END scald=599584 --><\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\"><!--copyright=599584-->ABD ve G\u00fcrcistan askerleri, 2016\u2019da G\u00fcrcistan\u2019daki Noble Partner tatbikat\u0131 \u00f6ncesinde e\u011fitim faaliyetleri y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Tatbikat, iki \u00fclkenin asker\u00ee i\u015f birli\u011finin \u00f6rneklerinden biri \/ Foto\u011fraf: DVIDS<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda Azerbaycan ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki be\u015fer\u00ee irtibat\u0131 tamamen bitirmek isteyen Ruslar, G\u00fcney Kafkasya\u2019n\u0131n en stratejik yerinde bulunan 86.000 Ah\u0131ska T\u00fcrk\u00fc\u2019n\u00fc de 14 Kas\u0131m 1944\u2019te s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6ndermi\u015fti. Buradaki M\u00fcsl\u00fcmanlar T\u00fcrkistan ve Sibirya\u2019ya s\u00fcr\u00fclerek Kafkasya\u2019n\u0131n orta k\u0131sm\u0131n\u0131n neredeyse tamam\u0131n\u0131n Hristiyanlardan olu\u015fmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. Ruslar bu sayede be\u015fer\u00ee co\u011frafyay\u0131 de\u011fi\u015ftirerek do\u011fu-bat\u0131 T\u00fcrkleri aras\u0131ndaki sadece siyasi de\u011fil, be\u015fer\u00ee alan\u0131 da yok etmi\u015fti. Ruslar\u0131n bu icraatlar\u0131na tepki g\u00f6stermeyen \u0130ngiltere ve ABD, Ruslar\u0131n G\u00fcney Azerbaycan\u2019a yerle\u015fmesine izin vermemi\u015fti.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6yle ki II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130ngiltere ile Sovyet Rusya, \u0130ran\u2019\u0131 ortakla\u015fa kontrol etmi\u015flerdi. Sava\u015f\u0131 galip olarak bitirenlerden Sovyet Rusya, tarih\u00ee hedefine uygun olarak g\u00fcneye do\u011fru ilerlemeyi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in kendi n\u00fcfuzunda, Aral\u0131k 1945\u2019te bir G\u00fcney Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015funu sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. ABD\u2019nin bu cumhuriyete kar\u015f\u0131 tav\u0131r almas\u0131 \u00fczerine Sovyet Ruslar geri ad\u0131m atm\u0131\u015f, bu G\u00fcney Azerbaycan Halk Cumhuriyeti, \u0130ran y\u00f6netimi taraf\u0131ndan kanl\u0131 bir \u015fekilde Aral\u0131k 1946\u2019da ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Yani ABD de T\u00fcrkistan T\u00fcrkleri ile Anadolu T\u00fcrklerini birbirine ba\u011flayacak G\u00fcney Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019ni istememi\u015f, T\u00fcrklerin par\u00e7alanmas\u0131na taraftar olmu\u015ftu.<\/p>\n<p>So\u011fuk Sava\u015f ve sonras\u0131nda ABD\u2019nin tek kutuplu d\u00f6neminde Ermenistan hep Ruslar\u0131n n\u00fcfuzunda kalm\u0131\u015ft\u0131. Sovyet Rusya\u2019n\u0131n da\u011f\u0131lma s\u00fcrecine girdi\u011fi bir d\u00f6nemde, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti\u2019ne ba\u011fl\u0131 olan Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f Oblast\u0131\u2019ndaki Ermeniler, Ruslar\u0131n da deste\u011fi ile 1988\u2019de \u00f6nce ba\u011f\u0131ms\u0131z, sonra da Ermenistan ile birle\u015fmek i\u00e7in faaliyete ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Hatta SSCB 1991\u2019de da\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra Rusya Federasyonu da T\u00fcrkiye-Azerbaycan aras\u0131ndaki Ermenistan surunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Ermenileri kullanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>O d\u00f6nem asker\u00ee g\u00fcc\u00fc olmayan Azerbaycan kendine ait topraklar\u0131 savunamam\u0131\u015f ve 16 May\u0131s 1994\u2019te Moskova\u2019da Azerbaycan ile Ermenistan aras\u0131nda ate\u015fkes imzalanm\u0131\u015ft\u0131. Bu I. Karaba\u011f Sava\u015f\u0131 sonunda Ermeniler, Azerbaycan Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f d\u00e2hil Azerbaycan topraklar\u0131n\u0131n y\u00fczde 20\u2019sini i\u015fgal etmi\u015fti. 2020\u2019ye kadar devam eden bu s\u00fcre\u00e7te ba\u015fta ABD d\u00e2hil olmak \u00fczere akt\u00f6rler, Ruslar\u0131n bu stratejisine kar\u015f\u0131 bir hamle yapmam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>1992 y\u0131l\u0131nda Karaba\u011f meselesini bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir \u015fekilde \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in Avrupa G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 taraf\u0131ndan kurulan, e\u015f ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ABD, Fransa ve Rusya Federasyonu\u2019nun yapt\u0131\u011f\u0131 AG\u0130T Minsk Grubu da Ruslar\u0131n Ermenistan\u2019daki n\u00fcfuzunu bir \u015fekilde desteklemi\u015fti. Hatta Rusya Federasyonu, Ermenistan ile ili\u015fkilerine \u0130ran\u2019\u0131 da katarak T\u00fcrkler aras\u0131na yerle\u015ftirilen bloku daha da sa\u011flamla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Ancak bu durum, ABD\u2019nin 2018\u2019den sonra strateji de\u011fi\u015ftirmesi ile son bulacakt\u0131.<\/p>\n<p>\n<strong>T\u00fcrkistan T\u00fcrkleri par\u00e7alanarak kurulan sistem<\/strong><\/p>\n<p>17. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Kadim T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Baykal G\u00f6l\u00fc civar\u0131n\u0131 eline ge\u00e7iren Ruslar\u0131n ilk hedefi Kazakistan\u2019\u0131n i\u015fgal edilmesi idi. Kazak Devleti\u2019ne ait topraklara y\u00f6nelen Ruslar, B\u00fcy\u00fck Petro\u2019nun (1682-1725)<em> &#8220;Kazak ve K\u0131rg\u0131z bozk\u0131rlar\u0131 b\u00fct\u00fcn Asya topraklar\u0131na a\u00e7\u0131lan en \u00f6nemli kap\u0131d\u0131r&#8221;<\/em> \u015feklinde \u00f6zetledi\u011fi strateji ile \u00f6ncelikli olarak Kuzey T\u00fcrkistan\u2019\u0131 i\u015fgal etmeyi hedeflemi\u015flerdi.<\/p>\n<p>Ruslar, 1731\u2019de K\u00fc\u00e7\u00fck Orda\u2019y\u0131, 1743\u2019te Orta Orda\u2019y\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015fti. 19. y\u00fczy\u0131la gelindi\u011finde Ruslar kuzeyden g\u00fcneye do\u011fru yay\u0131l\u0131rken Hindistan\u2019\u0131 elinde tutan \u0130ngilizler, Ruslar\u0131n Hindistan\u2019a do\u011fru yak\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 tehlikeli g\u00f6rerek kuzeye do\u011fru yay\u0131lm\u0131\u015f ve Afganistan ile T\u00fcrkistan\u2019a y\u00f6nelmi\u015flerdi. \u0130ngilizlerin bu harek\u00e2t\u0131n\u0131 do\u011frudan engelleyemeyen Ruslar, bug\u00fcnk\u00fc \u0130ran\u2019da h\u00fck\u00fcm s\u00fcren Ka\u00e7arlar\u0131 1833\u2019te Herat\u2019a sald\u0131rtm\u0131\u015f ancak ku\u015fatma s\u0131ras\u0131nda komutan Abbas Mirza \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<p>1834\u2019te tahta \u00e7\u0131kan Muhammed \u015eah, Simonovi\u00e7\u2019in te\u015fviki ile Herat\u2019\u0131 almak i\u00e7in 1838 bahar\u0131nda harekete ge\u00e7mi\u015f ancak \u0130ngilizlerin \u00fcltimatomu ile geri \u00e7ekilmek mecburiyetinde kalm\u0131\u015ft\u0131. Afganistan\u2019\u0131 do\u011frudan kontrol etmek isteyen \u0130ngilizler, 1839-1842\u2019deki 1. Afgan-\u0130ngiliz Sava\u015f\u0131 sonunda Afganistan \u00fczerinde himayelerini kurmu\u015flard\u0131. Ruslar\u0131n Afganistan\u2019a n\u00fcfuzunu engelleyen \u0130ngilizler, bu \u00fclkeyi Ruslarla aralar\u0131nda bir tampon h\u00e2line getirmi\u015flerdi.<\/p>\n<p>Kuzey T\u00fcrkistan\u2019\u0131 kontrol\u00fcne alan Ruslar, \u0130ngilizlerin de G\u00fcney T\u00fcrkistan\u2019a yakla\u015fmas\u0131 \u00fczerine g\u00fcney istikametinde ilerlemeye h\u0131z vermi\u015fler ve 23 Haziran 1865 tarihinde Ta\u015fkent\u2019i i\u015fgal etmi\u015flerdi. \u00c7ok \u00f6nemli bir mevkide bulunan Ta\u015fkent\u2019in Ruslar\u0131n eline ge\u00e7mesinden sonra 24 Haziran 1865 tarihinde yap\u0131lan antla\u015fma ile Hokand Hanl\u0131\u011f\u0131\/Devleti de Rus himayesine sokulmu\u015ftu.<\/p>\n<p>K\u0131sa s\u00fcre sonra, 1868\u2019de Ruslar, imzalatt\u0131klar\u0131 anla\u015fma ile Buhara Devleti\u2019nin topraklar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te 2\u2019sini ele ge\u00e7irmi\u015fler ve bu devleti de bir nevi \u00f6zerk h\u00e2le getirmi\u015flerdi. Merkezi T\u00fcrkistan\u2019da g\u00fc\u00e7 istemeyen Ruslar, Aral G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn g\u00fcneyinde yer alan Hive Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 da 1873\u2019te kanl\u0131 bir \u015fekilde i\u015fgal etmi\u015flerdi. Ruslar, 1867\u2019de Ta\u015fkent merkezli T\u00fcrkistan Umum\u00ee Valili\u011fi\u2019ni kurmu\u015flar ve daha sonra Sirderya havzas\u0131, Fergana ve M\u00e2ver\u00e2\u00fcnnehir b\u00f6lgelerini de bu valili\u011fe d\u00e2hil etmi\u015flerdi.<\/p>\n<p>19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci\u00a0yar\u0131s\u0131nda Almanlar\u0131n bir g\u00fc\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, \u0130ngilizlerle Ruslar\u0131 yeniden birbirine yak\u0131nla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019na haz\u0131rl\u0131klar\u0131n son a\u015famas\u0131na gelindi\u011fi bir d\u00f6nemde Bat\u0131 T\u00fcrkistan Ruslar\u0131n, Do\u011fu T\u00fcrkistan \u0130ngiliz destekli \u00c7in\u2019in, G\u00fcney T\u00fcrkistan\u2019\u0131n do\u011fusu \u0130ngiliz himayesindeki Afganistan\u2019\u0131n, bat\u0131 k\u0131sm\u0131 ise yine \u0130ngiliz destekli Ka\u00e7ar Devleti\u2019nin (\u0130ran) elinde bulunmaktayd\u0131. Esas\u0131nda T\u00fcrkistan\u2019\u0131n siyasi kontrol\u00fc kuzey ve bat\u0131da Ruslar\u0131n, do\u011fu ve g\u00fcneyde ise \u0130ngilizlerin eline ge\u00e7mi\u015fti.<\/p>\n<p>Art\u0131k \u0130tilaf Devletleri ile Osmanl\u0131 hari\u00e7 \u0130ttifak Devletleri aras\u0131nda sava\u015f\u0131n kesinle\u015fti\u011fi bir d\u00f6nemde \u0130ngiltere ile Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131, kendi aralar\u0131ndaki problem olu\u015fturacak konular\u0131 da \u00e7\u00f6zmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. T\u00fcrkistan\u2019\u0131 par\u00e7alayanlar\u0131n elde ettikleri topraklar\u0131 garantiye almalar\u0131 gerekmekteydi. 31 A\u011fustos 1907\u2019de \u0130ngiliz ve Rus d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 bir araya gelerek Petersburg Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 imzalam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>Bu anla\u015fma ile mevcut s\u0131n\u0131rlar \u00fczerinde tam bir anla\u015fmaya var\u0131lm\u0131\u015f, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131n \u00c7in\u2019in, Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019\u0131n Ruslar\u0131n, G\u00fcney T\u00fcrkistan\u2019\u0131n do\u011fu k\u0131sm\u0131n\u0131n Afganistan\u2019\u0131n, bat\u0131 k\u0131sm\u0131n\u0131n ise Ka\u00e7ar Devleti\u2019nin (\u0130ran) s\u0131n\u0131rlar\u0131nda kalmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece Merkezi T\u00fcrkistan 4 siyasi par\u00e7aya ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki k\u00fcresel g\u00fcc\u00fcn payla\u015f\u0131m \u00e7izgisi, esas\u0131nda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin her d\u00f6nemde \u00e7at\u0131\u015fma co\u011frafyas\u0131 olan \u0130ktidar Ekvatoru\u2019nun T\u00fcrkistan hatt\u0131, yani Ka\u015fgar-Tebriz hatt\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda s\u00f6m\u00fcrge olmaktan kurtulmak i\u00e7in Ruslara kar\u015f\u0131 isyan eden T\u00fcrkistanl\u0131lar, 30 Nisan 1918\u2019de T\u00fcrkistan Sovyet Cumhuriyeti\u2019ni kurmu\u015flard\u0131. Bu cumhuriyetin ad\u0131nda Sovyet kelimesi bulunmas\u0131na ra\u011fmen mill\u00ee bir devlet olarak faaliyet g\u00f6stermi\u015fti. Moskova\u2019da g\u00fc\u00e7lenen kom\u00fcnist y\u00f6netim, T\u00fcrklerin birle\u015fik bir cumhuriyette ya\u015famas\u0131n\u0131 kendisi i\u00e7in tehlikeli g\u00f6rm\u00fc\u015f ve bu devleti k\u00fc\u00e7\u00fck cumhuriyetlere ay\u0131rmaya karar vermi\u015fti.<\/p>\n<p>16 Eyl\u00fcl 1924\u2019te T\u00fcrkistan Devleti y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ve valilik kurulmu\u015ftu. Kazakistan, T\u00fcrkistan\u2019dan ayr\u0131larak Rusya Federasyonu\u2019na d\u00e2hil edilmi\u015fti. 1926 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkistan Valili\u011fi 5 cumhuriyete ayr\u0131larak T\u00fcrkistan ad\u0131 yok edilmi\u015fti. T\u00fcrkmenistan\u2019\u0131n merkezi A\u015fkabad olmu\u015f; Merv ve civar\u0131, eski Hive Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan Ta\u015favuz, Buhara Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan \u00c7arcuy ve Kerki b\u00f6lgeleri bu cumhuriyete ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zbekistan, Ta\u015fkent merkez olmak \u00fczere M\u00e2ver\u00e2\u00fcnnehir, Semerkant ve Fergana vilayetleri ile Buhara ve Hive hanl\u0131klar\u0131n\u0131n topraklar\u0131 \u00fczerinde kurulmu\u015ftu.<\/p>\n<p>Tacikistan\u2019da Hisar (Du\u015fanbe) ba\u015fkent yap\u0131lm\u0131\u015f, Kurgantepe, Gharm (Karategin) ve Uratepe bu devlete ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6nce \u00f6zerk, daha sonra 1936\u2019da cumhuriyete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen K\u0131rg\u0131zistan\u2019a Yedisu Valili\u011fi\u2019nden \u00c7u, Talas ve Narin \u0131rmaklar\u0131n\u0131n yukar\u0131 mecralar\u0131, Is\u0131k G\u00f6l\u00fc havzas\u0131, Fergana\u2019dan Altay ve Pamir s\u0131rtlar\u0131, Celalabad ve O\u015f b\u00f6lgeleri kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kazakistan\u2019a Yedisu, \u00dcstyurt, Karakalpakistan, Sirderya\u2019n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 mecras\u0131, \u00c7imkent, K\u0131z\u0131lorda ve Taraz (Talas) \u015fehirleri ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece Ruslar, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde 4 ayr\u0131 par\u00e7aya ayr\u0131lan T\u00fcrkistan\u2019\u0131n kendi i\u015fgallerindeki k\u0131sm\u0131n\u0131 da 5 par\u00e7aya b\u00f6lm\u00fc\u015flerdi. Sovyet Ruslar, T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131 ve gruplar\u0131n\u0131 kendi aralar\u0131nda \u00e7at\u0131\u015ft\u0131racak \u015fekilde iyice par\u00e7alam\u0131\u015ft\u0131. Bu par\u00e7alama sadece siyasi s\u0131n\u0131rlarla yap\u0131lmam\u0131\u015f, k\u00fclt\u00fcrel alanda da ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015fti. Ruslar\u0131n bu par\u00e7alamada en \u00e7ok par\u00e7aya b\u00f6ld\u00fckleri ise \u00d6zbekler olmu\u015ftu.<\/p>\n<p>II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda s\u0131n\u0131rlarda da bir de\u011fi\u015fiklik ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131. Buradaki Sovyet Rusya-ABD \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 1979\u2019da ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u015eubat 1979\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen \u0130ran Devrimi\u2019nin ard\u0131ndan, 4 Kas\u0131m 1979\u2019da ABD\u2019nin Tahran B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finin i\u015fgaliyle \u0130ran\u2019\u0131n ABD kar\u015f\u0131t\u0131 pozisyona ge\u00e7mesi \u00fczerine Sovyet Rusya da harekete ge\u00e7mi\u015f ve 25 Aral\u0131k 1979 tarihinde Afganistan\u2019\u0131 i\u015fgal etmi\u015fti. Ruslar ilk defa Hinduku\u015f Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131 a\u015farak \u0130ktidar Ekvatoru\u2019nun T\u00fcrkistan hatt\u0131n\u0131n g\u00fcneyine inmi\u015flerdi.<\/p>\n<p>Ancak ABD, G\u00fcney H\u00e2kimiyet Sahas\u0131\u2019ndaki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne bir darbe olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bu hamleye Afganistan\u2019da m\u00fccahitleri \u00f6rg\u00fctleyerek cevap vermi\u015fti. Hint Okyanusu\u2019na do\u011fru ilerlemek isteyen Ruslar, yap\u0131lan y\u0131prat\u0131c\u0131 bir sava\u015f sonucunda 15 \u015eubat 1989\u2019da Afganistan\u2019\u0131 terk etmek zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu ayn\u0131 zamanda SSCB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc h\u0131zland\u0131racakt\u0131. Sovyetlerin 26 Aral\u0131k 1991\u2019de resmen da\u011f\u0131lmas\u0131yla Sovyet Rusya-ABD rekabeti bitecek, T\u00fcrkmenistan, \u00d6zbekistan, Tacikistan, K\u0131rg\u0131zistan ve Kazakistan ba\u011f\u0131ms\u0131z birer devlet olacakt\u0131.<\/p>\n<p>ABD\u2019nin tek k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 h\u00e2line gelmesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, \u00c7HC\u2019yin g\u00fc\u00e7lenmesiyle T\u00fcrkistan tekrar rekabetin merkezine oturacakt\u0131. ABD kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n destekledi\u011fi \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin yeni bir rakip olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n ilk i\u015fareti, 14-15 Haziran 2001 tarihlerinde \u015eanghay\u2019daki zirvede \u00c7HC, Rusya Federasyonu, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan ve Tacikistan\u2019\u0131n \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131\u2019n\u0131 kurmas\u0131 ve \u00d6zbekistan\u2019\u0131n da 6. \u00fcye olarak kat\u0131lmas\u0131 olmu\u015ftu.<\/p>\n<p>Bu olu\u015fumu dikkatle izleyen ABD, 11 Eyl\u00fcl sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan hemen sonra, 7 Ekim 2001\u2019de Afganistan\u2019\u0131 i\u015fgale ba\u015flam\u0131\u015f ve Fergana Kilit Mek\u00e2n\u0131\u2019n\u0131n bir ucuna ayak basm\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l ABD, \u015eanghay anla\u015fmas\u0131na imza koyan devletlerin tam ortas\u0131nda, \u00d6zbekistan\u2019da Hanabad\u2019da ve K\u0131rg\u0131zistan\u2019da Manas\u2019ta ABD asker\u00ee \u00fcslerini kurmu\u015ftu. B\u00f6ylece ABD, T\u00fcrkistan hatt\u0131nda de\u011fi\u015fime izin vermeyece\u011fini d\u00fcnyada tek hegemon g\u00fc\u00e7 anlay\u0131\u015f\u0131yla ortaya koymu\u015ftu. ABD\u2019nin yeni stratejisine g\u00f6re b\u00f6lgede \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ise 2018\u2019den itibaren ba\u015flayacakt\u0131.<br \/>\n\u00a0<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\"><!-- scald=599585:custom_image {\"additionalClasses\":\"\"} --><\/p>\n<div class=\"entry-media-inner-img\">\n   <img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" typeof=\"foaf:Image\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381600-1088718280.jpg?resize=800%2C533&#038;ssl=1\" width=\"800\" height=\"533\" alt=\"NATO\u2019da asker\u00ee planlama ve komuta yap\u0131lar\u0131, ittifak\u0131n savunma stratejisinin \u00f6nemli unsurlar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yor \/ Foto\u011fraf: Honvedelem.hu\" title=\"NATO\u2019da asker\u00ee planlama ve komuta yap\u0131lar\u0131, ittifak\u0131n savunma stratejisinin \u00f6nemli unsurlar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yor \/ Foto\u011fraf: Honvedelem.hu\"><\/div>\n<p><!-- END scald=599585 --><\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\"><!--copyright=599585-->NATO\u2019da asker\u00ee planlama ve komuta yap\u0131lar\u0131, ittifak\u0131n savunma stratejisinin \u00f6nemli unsurlar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yor \/ Foto\u011fraf: Honvedelem.hu<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>ABD\u2019nin 2018\u2019de yeni stratejiye ge\u00e7i\u015fiyle T\u00fcrkistan ve Kafkasya\u2019ya y\u00f6nelik icraatlar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n galibi olarak hareket eden ABD\u2019ye kar\u015f\u0131 denge aray\u0131\u015flar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu arada ekonomik bir g\u00fc\u00e7 h\u00e2line gelmi\u015f olan \u00c7HC, ABD kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n deste\u011fiyle 2013 y\u0131l\u0131nda uygulamaya koydu\u011fu Bir Ku\u015fak-Bir Yol Projesi\u2019yle k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olmak istedi\u011fini ilan etmi\u015fti.<\/p>\n<p>ABD\u2019nin yeni stratejisinin, \u00c7HC\u2019yin Bir Ku\u015fak Projesi i\u00e7in hayati \u00f6neme sahip olan T\u00fcrkistan\u2019a bakan y\u00f6n\u00fcn\u00fcn, Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin T\u00fcrkistan\u2019\u0131 par\u00e7alama stratejisinin tam tersini yaparak birle\u015ftirici faaliyetlerin te\u015fvik\u00e7isi, hatta y\u00f6nlendiricisi konumunda bulunmas\u0131 do\u011fal bir geli\u015fme olacakt\u0131r. Buna ABD ancak 2018 y\u0131l\u0131nda strateji de\u011fi\u015ftirerek ba\u015flam\u0131\u015f ve ilk icraatlar\u0131ndan birini T\u00fcrkistan Stratejik Hedef Alan\u0131\u2019yla ilgili olarak Afganistan\u2019da uygulamaya sokmu\u015ftu.<\/p>\n<p>\n<strong>ABD\u2019nin Afganistan\u2019dan \u00e7ekilmesi ve i\u015fgalci imaj\u0131ndan kurtulma \u00e7abas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7HC\u2019yin 2013 y\u0131l\u0131nda Bir Ku\u015fak-Bir Yol Projesi\u2019yle yeni bir d\u00f6nemi ba\u015flatmas\u0131na ra\u011fmen ABD\u2019nin 2001\u2019den itibaren Afganistan\u2019\u0131 i\u015fgal alt\u0131nda bulundurdu\u011fu i\u00e7in i\u015fgalci-emperyalist olarak an\u0131lmaya devam etmesi, \u00c7HC\u2019ye b\u00fcy\u00fck avantaj sa\u011flamaktayd\u0131. Bundan kurtulmak isteyen ABD, 2018\u2019den itibaren Taliban ile Doha\u2019da\/Katar\u2019da g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Afganistan\u2019\u0131n ABD taraf\u0131ndan i\u015fgaline son verilmesi g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, baz\u0131 kesintiler olsa da \u015eubat 2020\u2019de anla\u015fmayla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Bu anla\u015fmaya g\u00f6re ABD, 11 Eyl\u00fcl 2021\u2019e kadar Afganistan\u2019dan \u00e7ekilme i\u015flemini tamamlayacakt\u0131. Belirlenen bu tarihi bile beklemeyen ABD, NATO kuvvetlerinin de bulundu\u011fu Bagram Asker\u00ee \u00dcss\u00fc\u2019n\u00fc 2 A\u011fustos 2021\u2019de bo\u015faltarak Taliban\u2019a Afganistan\u2019da iktidar\u0131 problemsiz olarak devretmi\u015fti. Bunun \u00fczerine o d\u00f6nem Afganistan Cumhurba\u015fkan\u0131 olan E\u015fref Gani de 15 A\u011fustos\u2019ta \u00fclkesini terk ederek Birle\u015fik Arap Emirlikleri\u2019ne gitmi\u015fti. B\u00f6ylece ABD, Afganistan\u2019\u0131 Taliban Emirli\u011fi\u2019ne devretmi\u015fti. Bu sayede ABD, i\u015fgalci bir devlet olarak an\u0131lmas\u0131na son veren yeni bir stratejiye ge\u00e7ti\u011fini de iyice netle\u015ftirmi\u015fti. Bu ayn\u0131 zamanda ABD\u2019nin \u00c7HC\u2019ye kar\u015f\u0131 yeni stratejisini uygulama a\u015famas\u0131na ge\u00e7ti\u011finin de bir delili olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>\n<strong>ABD\u2019nin \u00c7HC\u2019yi Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da soyk\u0131r\u0131mc\u0131 olarak kabul\u00fc<\/strong><\/p>\n<p>ABD\u2019nin \u00c7HC\u2019ye kar\u015f\u0131 yeni stratejisini uygulamaya ge\u00e7ti\u011finin g\u00f6stergelerinden birisi, siyasi olarak \u00c7HC s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde olan Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019ndeki \u00c7HC politikalar\u0131n\u0131 19 Ocak 2021 tarihinde resm\u00ee olarak &#8220;soyk\u0131r\u0131m&#8221; ve &#8220;insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7&#8221; olarak tan\u0131mas\u0131yd\u0131. \u00c7inlilerin 1878\u2019de i\u015fgal ettikleri ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00c7HC\u2019yin kontrol\u00fcnde olan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki \u00f6zellikle M\u00fcsl\u00fcman Uygur T\u00fcrklerine y\u00f6nelik bask\u0131 politikalar\u0131ndan dolay\u0131 haz\u0131rlanan yasa tasar\u0131s\u0131, 14 May\u0131s 2020\u2019de ABD Senatosu\u2019ndan, 27 May\u0131s\u2019ta da Temsilciler Meclisi\u2019nden ge\u00e7mi\u015fti.<\/p>\n<p>Bunun \u00fczerine ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump da Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nde bu politikalar\u0131n sorumlusu olan \u00c7HC yetkililerine yapt\u0131r\u0131m uygulanmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bu yasay\u0131 onaylam\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca sonraki ABD Ba\u015fkan\u0131 Biden da &#8220;\u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin Sincan Uygur \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nde zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma yoluyla \u00fcretilen mallar\u0131n Amerika Birle\u015fik Devletleri pazar\u0131na girmemesini sa\u011flamaya y\u00f6nelik ve di\u011fer ama\u00e7lara ili\u015fkin bir Kanun&#8221;u 23 Aral\u0131k 2021\u2019de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymu\u015ftu. Uygurlarla ilgili bu kararlar, \u00c7HC\u2019yin en hassas oldu\u011fu, yani i\u00e7 i\u015flerine matuf olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fu gibi ABD\u2019nin yeni stratejisinde T\u00fcrkistan\u2019\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak kabul etti\u011finin de bir delilidir.<\/p>\n<p>\n<strong>Bat\u0131l\u0131lar\u0131n T\u00fcrkleri b\u00f6lme stratejisine son veren ABD\u2019nin Zengezur Koridoru\u2019na yerle\u015fmesi ve Azerbaycan-Ermenistan-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerinin d\u00fczeltilmesi<\/strong><\/p>\n<p>2018 y\u0131l\u0131na kadar Bat\u0131l\u0131lar\u0131n ortak stratejisi olan T\u00fcrkleri par\u00e7alamak i\u00e7in Ermenileri kullanma prensibine uygun davranan ABD, \u00c7HC\u2019ye kar\u015f\u0131 olu\u015fturdu\u011fu yeni stratejisine uygun olarak eskinin tam tersi bir harekete y\u00f6nelmi\u015f ve T\u00fcrklerin birle\u015fmesi lehine \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun en \u00f6nemli g\u00f6stergesi ise Azerbaycan\u2019\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131 ve T\u00fcrkiye ile Azerbaycan aras\u0131nda Zengezur Koridoru\u2019nun a\u00e7\u0131lmas\u0131na ABD\u2019nin taraf olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00fcnyadaki dengeler de\u011fi\u015firken Ruslardan eskisi gibi asker\u00ee destek alamayan Karaba\u011f Ermenileri ve Ermenistan, 27 Eyl\u00fcl 2020-10 Kas\u0131m 2020 aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen 2. Karaba\u011f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 kaybetmi\u015fti. Ermenistan da Azerbaycan ile ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131 9 Kas\u0131m 2020\u2019de imzalayarak Ermenilerin i\u015fgal etti\u011fi topraklardan \u00e7ekilmesini kabul etmi\u015fti. Azerbaycan\u2019\u0131n zaferinde T\u00fcrkiye\u2019nin yard\u0131m\u0131 yan\u0131nda ABD\u2019nin \u0130srail \u00fczerinden yapt\u0131\u011f\u0131 deste\u011fin de \u00f6nemli katk\u0131s\u0131 olmu\u015ftu. Bu geli\u015fmelere ra\u011fmen Ermenistan\u2019da n\u00fcfuzunu kaybetmek istemeyen Rusya Federasyonu Ba\u015fkan\u0131 Putin\u2019in himayesinde imzalanan bu anla\u015fma ile b\u00f6lgedeki t\u00fcm ekonomik ve ula\u015f\u0131m ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Bu \u00e7er\u00e7evede Ermenistan, Azerbaycan ile Azerbaycan\u2019a ba\u011fl\u0131 \u00f6zerk bir cumhuriyet olan Nah\u00e7\u0131van aras\u0131nda vatanda\u015flar\u0131n, ara\u00e7lar\u0131n ve y\u00fcklerin her iki y\u00f6nde ula\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in garanti vermi\u015fti. Zengezur Koridoru olarak adland\u0131r\u0131lacak olan bu hatt\u0131n kontrol\u00fc, Rusya Federasyonu Federal G\u00fcvenlik Otoritesi S\u0131n\u0131r Muhaf\u0131zlar\u0131 Servisi taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilecekti. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Azerbaycan\u2019\u0131 Nah\u00e7\u0131van \u00fczerinden T\u00fcrkiye\u2019ye ba\u011flayacak olan bu yolun kontrol\u00fc Ruslara ait olacakt\u0131. Bu, Ruslar\u0131n tarih\u00ee olarak G\u00fcney Kafkaslardaki stratejilerine uygun bir d\u00fczenlemeydi. Ancak k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde G\u00fcney Kafkaslarda Ruslar\u0131n n\u00fcfuzunu k\u0131ran geli\u015fme ABD taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015fti.<\/p>\n<p>Bu konuda iyi haz\u0131rl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan ABD, Rusya Federasyonu\u2019nu devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakarak Azerbaycan ile Ermenistan aras\u0131nda bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 imzalanmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n kendi himayesinde ger\u00e7ekle\u015fmesini de te\u015fvik etmi\u015fti. Bunda b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 g\u00f6steren ABD, 8 A\u011fustos 2025\u2019te<em> &#8220;Azerbaycan ile Ermenistan Aras\u0131nda Bar\u0131\u015f\u0131n ve Devletleraras\u0131 \u0130li\u015fkilerin Tesis Edilmesi Hakk\u0131nda Antla\u015fma&#8221;<\/em> metninin iki \u00fclkenin d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131nca Washington\u2019da paraflanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>D\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131n imza t\u00f6renine Trump, Aliyev ve Pa\u015finyan tan\u0131kl\u0131k etmi\u015flerdi. Bu antla\u015fman\u0131n onaylanmas\u0131 zaman alaca\u011f\u0131 i\u00e7in ili\u015fkilerin h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla Azerbaycan Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev ile Ermenistan Ba\u015fbakan\u0131 Nikol Pa\u015finyan, ABD ba\u015fkan\u0131n\u0131n himayesinde Washington\u2019da bir &#8220;Azerbaycan Cumhuriyeti ile Ermenistan Cumhuriyeti Aras\u0131nda Bar\u0131\u015f\u0131n Tesisi ve Devletleraras\u0131 \u0130li\u015fkilerin Kurulmas\u0131na \u0130li\u015fkin Ortak Bildiri&#8221; imzalam\u0131\u015flard\u0131. Trump\u2019\u0131n \u015fahit olarak imza koydu\u011fu bu bildirinin vurgulanmas\u0131 gereken \u00f6zellikleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<p class=\"rteindent1\">\u2022 1992 y\u0131l\u0131nda Karaba\u011f meselesini bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir \u015fekilde \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in Avrupa G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 taraf\u0131ndan kurulan, e\u015f ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ABD, Fransa ve Rusya Federasyonu\u2019nun yapt\u0131\u011f\u0131 AG\u0130T Minsk Grubu\u2019na son verilecektir.<\/p>\n<p class=\"rteindent1\">\u2022 Azerbaycan ve Ermenistan, ikili ve uluslararas\u0131 ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k hatlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul etmi\u015flerdir. Ayr\u0131ca hem Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin ana k\u0131sm\u0131 ile Nah\u00e7\u0131van \u00d6zerk Cumhuriyeti aras\u0131nda Ermenistan Cumhuriyeti topraklar\u0131 \u00fczerinden kesintisiz ba\u011flant\u0131 kurulacak hem de Ermenistan Cumhuriyeti i\u00e7in uluslararas\u0131 ba\u011flant\u0131lar sa\u011flanacakt\u0131r.<\/p>\n<p class=\"rteindent1\">\u2022 Ermenistan Cumhuriyeti topraklar\u0131nda &#8220;Uluslararas\u0131 Bar\u0131\u015f ve Refah \u0130\u00e7in Trump Rotas\u0131&#8221; (TRIPP) olu\u015fturulacak ve bu projeye &#8220;Ermenistan Cumhuriyeti, Amerika Birle\u015fik Devletleri ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak belirlenecek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar&#8221; da d\u00e2hil olabilecektir.<\/p>\n<p>K\u0131sacas\u0131 2020 y\u0131l\u0131nda Zengezur Koridoru\u2019nun Rus kontrol\u00fcnde olmas\u0131 tasarlanm\u0131\u015fken 2025 y\u0131l\u0131nda Ruslar\u0131n yerini ABD alm\u0131\u015ft\u0131r. Aliyev\u2019in ifadesiyle Zengezur Koridoru sadece <em>&#8220;Azerbaycan\u2019dan Azerbaycan\u2019a (Nah\u00e7\u0131van) engelsiz ba\u011flant\u0131 sa\u011flanmak&#8221;<\/em>la kalmayacak, demir yolunun yan\u0131 s\u0131ra buradan enerji hatlar\u0131 ve fiber optik hatlar da ge\u00e7ece\u011finden <em>&#8220;Azerbaycan\u2019\u0131n ve Hazar k\u0131y\u0131s\u0131ndaki kom\u015fular\u0131n\u0131n enerji kaynaklar\u0131n\u0131 buradan sevk etmek m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.&#8221;<\/em><\/p>\n<p>Yani Zengezur Koridoru\u2019nu kontrol eden ABD, buradan Hazar\u2019a ve etraf\u0131na ula\u015fma imk\u00e2n\u0131na kavu\u015facakt\u0131r. ABD\u2019nin yaln\u0131zca bir koridorla ilgilenmedi\u011fini ve daha s\u00f6ylemedi\u011fi stratejik boyutlar\u0131n oldu\u011funu ortaya koyan delil ise 8 A\u011fustos 2025\u2019te Trump ile Aliyev\u2019in iki \u00fclke aras\u0131nda Stratejik Ortakl\u0131k i\u00e7in Mutabakat Zapt\u0131\u2019n\u0131 imzalamalar\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Ermenistan\u2019\u0131n Zengezur Koridoru\u2019nu 99 y\u0131l s\u00fcreyle ABD\u2019ye b\u0131rakmas\u0131yla bu koridor tamamland\u0131\u011f\u0131nda insanlar\u0131n ve mallar\u0131n Avrupa-T\u00fcrkiye-Ermenistan\/ABD-Azerbaycan-(Merkezi Asya\u2019daki) T\u00fcrk cumhuriyetleri aras\u0131nda gidi\u015f geli\u015fi, Rusya Federasyonu ve \u0130ran topraklar\u0131ndan ge\u00e7mek zorunda kal\u0131nmadan sa\u011flanabilecektir. Bu projenin ABD\u2019nin Rusya Federasyonu ve \u0130ran\u2019\u0131n G\u00fcney Kafkasya\u2019daki etkisini azaltmas\u0131na ve \u00c7HC\u2019yin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmesine hizmet edece\u011fi de yerinde bir tespit olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>ABD\u2019nin yeni stratejisine g\u00f6re bu koridora yerle\u015fmesinin sadece G\u00fcney Kafkaslar\u0131 ilgilendirmedi\u011fi bariz oldu\u011fundan mevzunun ikinci boyutunu, yani Merkezi T\u00fcrkistan\u2019\u0131 da incelemek \u015fartt\u0131r. Ayr\u0131ca g\u00fcn\u00fcm\u00fcz k\u00fcresel akt\u00f6rlerinin hangi ad\u0131mlar\u0131 atacaklar\u0131 hakk\u0131ndaki \u00f6ng\u00f6r\u00fclerimiz de billurla\u015facakt\u0131r.<br \/>\n\u00a0<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\"><!-- scald=599582:custom_image {\"additionalClasses\":\"\"} --><\/p>\n<div class=\"entry-media-inner-img\">\n   <img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" typeof=\"foaf:Image\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381597-163133315.jpg?resize=800%2C533&#038;ssl=1\" width=\"800\" height=\"533\" alt=\"Ermenistan\u2019\u0131n g\u00fcneyindeki S\u00fcnik b\u00f6lgesinden ge\u00e7mesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclen Zengezur Koridoru, Azerbaycan\u2019\u0131n ana karas\u0131yla Nah\u00e7\u0131van aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 hedefliyor \/ G\u00f6rsel: BBC (D\u00fczenleme: Independent T\u00fcrk\u00e7e)\" title=\"Ermenistan\u2019\u0131n g\u00fcneyindeki S\u00fcnik b\u00f6lgesinden ge\u00e7mesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclen Zengezur Koridoru, Azerbaycan\u2019\u0131n ana karas\u0131yla Nah\u00e7\u0131van aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 hedefliyor \/ G\u00f6rsel: BBC (D\u00fczenleme: Independent T\u00fcrk\u00e7e)\"><\/div>\n<p><!-- END scald=599582 --><\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\"><!--copyright=599582-->Ermenistan\u2019\u0131n g\u00fcneyindeki S\u00fcnik b\u00f6lgesinden ge\u00e7mesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclen Zengezur Koridoru, Azerbaycan\u2019\u0131n ana karas\u0131yla Nah\u00e7\u0131van aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurulmas\u0131n\u0131 hedefliyor \/ G\u00f6rsel: BBC (D\u00fczenleme: Independent T\u00fcrk\u00e7e)<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>ABD\u2019nin Bat\u0131l\u0131lar\u0131n eskiden uygulad\u0131\u011f\u0131 Merkezi T\u00fcrkistan\u2019\u0131 b\u00f6lme stratejisine son verme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrk devletlerinin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Rus ve \u0130ngilizlerin rakip olsalar bile uygulad\u0131klar\u0131 Merkezi T\u00fcrkistan\u2019\u0131 b\u00f6lme stratejilerine ABD\u2019nin son vermeye y\u00f6neldi\u011fini tespit etmekteyiz.<\/p>\n<p>Bu, k\u00fcresel bir akt\u00f6r olmay\u0131 hedefleyen \u00c7HC\u2019yin kulland\u0131\u011f\u0131 Bir Ku\u015fak Projesi\u2019ni engellemeye y\u00f6nelik ABD\u2019nin mecbur oldu\u011fu bir stratejinin par\u00e7as\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Afganistan\u2019dan \u00e7ekilerek i\u015fgalci imaj\u0131ndan uzakla\u015fan, Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da \u00c7HC\u2019yi soyk\u0131r\u0131mc\u0131 olarak ilan eden, Ukrayna\u2019da Ruslar\u0131n asker\u00ee zafiyetini g\u00f6steren ABD\u2019nin, \u00c7HC\u2019ye kar\u015f\u0131 \u00f6zellikle Fergana Kilit Mek\u00e2n\u0131\u2019n\u0131 i\u00e7inde bulunduran T\u00fcrkistan Stratejik Hedef Alan\u0131\u2019yla ilgilenmemesi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.<\/p>\n<p>2018 sonras\u0131nda \u00c7HC\u2019ye kar\u015f\u0131 yeni stratejisini uygulamaya koyan ABD, T\u00fcrkistan ile ili\u015fkilerinde de yeni bir boyut getirmi\u015ftir. Biden d\u00f6neminde 20 Eyl\u00fcl 2023\u2019te ilk defa ABD-Orta Asya Zirvesi (C5+1) yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. ABD Devlet Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden\u2019\u0131n ev sahipli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu zirveye Kazakistan Cumhurba\u015fkan\u0131 Kas\u0131m C\u00f6mert Tokayev, K\u0131rg\u0131zistan Cumhurba\u015fkan\u0131 Sad\u0131r Caparov, \u00d6zbekistan Cumhurba\u015fkan\u0131 \u015eevket Mirziyoyev, Tacikistan Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130mamali Rahman ve T\u00fcrkmenistan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Serdar Berdimuhamedov kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Liderler, <em>&#8220;ekonomi, enerji ve g\u00fcvenlik alanlar\u0131nda Orta Asya\u2019n\u0131n egemenli\u011fi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi ve refah\u0131n\u0131 daha da g\u00fc\u00e7lendirmeye y\u00f6nelik ortak \u00e7al\u0131\u015fma konular\u0131n\u0131&#8221;<\/em> ele alm\u0131\u015flard\u0131. Ayr\u0131ca <em>&#8220;Avrasya\u2019da bar\u0131\u015f ve istikrar\u0131n korunmas\u0131&#8221; <\/em>da masaya yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>ABD-Orta Asya Zirvesi\u2019nin (C5+1) ikincisini ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump, 7 Kas\u0131m 2025\u2019te Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Tacikistan, T\u00fcrkmenistan ve \u00d6zbekistan liderleriyle Beyaz Saray\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. Trump, Kazakistan ile toplam de\u011feri 17 milyar dolar\u0131 bulan enerji ve nadir elementler anla\u015fmas\u0131 yapt\u0131klar\u0131n\u0131, yak\u0131nda Kazakistan\u2019\u0131 ziyaret edebilece\u011fini s\u00f6ylemi\u015f ve di\u011fer C5 \u00fclkeleriyle de Kazakistan benzeri anla\u015fmalar yapacaklar\u0131n\u0131n sinyalini vermi\u015fti.<\/p>\n<p>T\u00fcrkistan\u2019\u0131n n\u00fcfus bak\u0131m\u0131ndan en kalabal\u0131k ve Fergana Vadisi\u2019nin en \u00f6nemli par\u00e7as\u0131n\u0131 elinde tutan \u00d6zbekistan ile ABD, 35 milyar dolarl\u0131k ticaret anla\u015fmas\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131. Enerji, otomotiv gibi kritik sekt\u00f6rleri i\u00e7ine alan anla\u015fma ile 10 y\u0131l i\u00e7inde ticaret hacminin 100 milyar dolar\u0131 a\u015fmas\u0131 hedeflenmi\u015ftir. Bu da ABD\u2019nin \u00d6zbekistan \u00fczerinden b\u00f6lgeye giri\u015f yapmak istedi\u011finin bir g\u00f6stergesi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>ABD-Orta Asya zirvelerindeki (C5+1) \u00f6ncelikli ba\u015fl\u0131klar\u0131n Merkezi T\u00fcrkistan\u2019daki devletlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve Avrasya\u2019da g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu da Kafkasya\u2019daki devletlerle Merkezi T\u00fcrkistan\u2019daki devletlerin i\u015f birli\u011fini gerektirecektir. Hatta buna Anadolu\u2019nun, yani T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00e2hil olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde geli\u015fmeler ya\u015fanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\n<strong>Anadolu-Kafkasya-T\u00fcrkistan ili\u015fkilerinin geli\u015fimi<\/strong><\/p>\n<p><strong>TDT\u2019nin kurulu\u015fu<\/strong><\/p>\n<p>Ruslar\u0131n kontrol\u00fcndeki Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan itibaren T\u00fcrk k\u00f6kenli cumhuriyetler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 1992 y\u0131l\u0131nda Ankara\u2019da yap\u0131lan T\u00fcrk\u00e7e Konu\u015fan \u00dclkeler Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 Zirvesi ile ba\u015flayan k\u00fclt\u00fcrel i\u00e7erikli toplant\u0131lar, ABD\u2019nin yeni stratejiye ge\u00e7ti\u011fi 2018 y\u0131l\u0131ndan sonra, \u0130stanbul\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen zirvede, 12 Kas\u0131m 2021\u2019de T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 (TDT) kurulmas\u0131yla yeni bir a\u015famaya ge\u00e7mi\u015f ve T\u00fcrkmenistan da te\u015fkilata g\u00f6zlemci \u00fcye olarak kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece BM\u2019ye \u00fcye ba\u011f\u0131ms\u0131z T\u00fcrk devletlerinin tamam\u0131 TDT\u2019de farkl\u0131 unvanlarla da olsa yer alm\u0131\u015ft\u0131. 6 Kas\u0131m 2024 tarihinde yap\u0131lan T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 (TDT) Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 Zirvesi\u2019nde de TDT bayra\u011f\u0131 g\u00fcncellenerek Sel\u00e7uklu y\u0131ld\u0131z\u0131 ile \u00e7evrelenmi\u015fti. \u00d6nasya ve T\u00fcrkistan\u2019a h\u00e2kim olan B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu Devleti\u2019nin y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birli\u011fine vurgu yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Siyasi birlikten ziyade k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerin \u00f6n planda olmas\u0131na ra\u011fmen TDT, k\u00fcresel rekabette dikkatle takip edilmektedir. Mesela ABD merkezli d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015fu Hudson Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden Luke Coffey, May\u0131s 2026\u2019da ABD y\u00f6netiminin<em> &#8220;k\u00fcresel jeopolitikteki \u00f6nemi artan&#8221; <\/em>T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 ile i\u015f birli\u011fini derinle\u015ftirmesi gerekti\u011fini belirtmi\u015fti. Ayr\u0131ca Coffey,<em> &#8220;TDT\u2019nin Pekin ve Moskova\u2019n\u0131n b\u00f6lgedeki n\u00fcfuzunu dengeleyebilecek potansiyele sahip oldu\u011funu&#8221;<\/em> ifade etmi\u015fti.<\/p>\n<p>\n<strong>Azerbaycan\u2019\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla &#8220;C5&#8243;ten &#8220;C6&#8243;ya ge\u00e7i\u015f<\/strong><\/p>\n<p>Sovyet Rusya\u2019n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanan Merkezi T\u00fcrkistan\u2019daki devletler, 2018 y\u0131l\u0131ndan itibaren d\u00fczenli olarak Orta Asya Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 \u0130sti\u015fare Toplant\u0131lar\u0131 yapmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Ancak Astana\u2019da yap\u0131lan Orta Asya Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 6. \u0130sti\u015fare Toplant\u0131s\u0131\u2019na Azerbaycan Cumhurba\u015fkan\u0131 Aliyev\u2019in davet edilmesi, Kafkasya-T\u00fcrkistan ili\u015fkilerinde \u00f6nemli bir ad\u0131m olmu\u015ftu.<\/p>\n<p>Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, \u00d6zbekistan, T\u00fcrkmenistan ve Tacikistan liderlerinin kat\u0131l\u0131m\u0131yla d\u00fczenlenen toplant\u0131da konu\u015fan Aliyev, <em>&#8220;Azerbaycan ve Orta Asya \u00fclkelerinin stratejik \u00f6nemi giderek artan tek bir tarih\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel co\u011frafi b\u00f6lge oldu\u011funu, bu \u00fclkelerin halklar\u0131n\u0131n y\u00fczy\u0131llarca ge\u00e7mi\u015fe sahip tarih, k\u00fclt\u00fcr, din ve ortak de\u011ferlerle birle\u015fti\u011fini&#8221;<\/em> vurgulam\u0131\u015f; Ermenistan\u2019\u0131n i\u015fgalinden kurtar\u0131lan Karaba\u011f\u2019\u0131n yeniden kurulmas\u0131nda Orta Asya \u00fclkelerinin deste\u011finin karde\u015flik ili\u015fkilerinin g\u00f6stergesi oldu\u011funu belirtmi\u015fti. Ayr\u0131ca Aliyev, b\u00f6lgede e\u011fitim kurumlar\u0131 in\u015fa eden \u00d6zbekistan, Kazakistan ve K\u0131rg\u0131zistan\u2019a te\u015fekk\u00fcr etmi\u015fti.<\/p>\n<p>Kas\u0131m 2025\u2019te \u00d6zbekistan\u2019da d\u00fczenlenen 7. toplant\u0131ya Azerbaycan yine davet edilmi\u015f ve platformun <em>&#8220;Orta Asya ve Azerbaycan Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 \u0130sti\u015fare Toplant\u0131s\u0131&#8221; <\/em>ad\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu istikamette 31 Temmuz 2026 tarihinde Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, \u00d6zbekistan, Tacikistan, T\u00fcrkmenistan ve Azerbaycan cumhurba\u015fkanlar\u0131, K\u0131rg\u0131zistan\u2019\u0131n \u00c7olpon-Ata kentinde d\u00fczenlenen Orta Asya ve Azerbaycan Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 Gayriresm\u00ee \u0130sti\u015fare Toplant\u0131s\u0131 kapsam\u0131nda bir araya geldiklerinde Azerbaycan art\u0131k Orta Asya Devlet Ba\u015fkanlar\u0131 \u0130sti\u015fare Platformu\u2019nun kal\u0131c\u0131 ve kurumsal bir orta\u011f\u0131 olarak yerini alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>B\u00f6ylece &#8220;C5&#8243;ten &#8220;C6&#8243;ya ge\u00e7ilirken Kafkasya ile T\u00fcrkistan ayn\u0131 formatta i\u015f birli\u011fi yapmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Bu yeni yap\u0131yla Azerbaycan, G\u00fcney Kafkasya ile Orta Asya aras\u0131nda stratejik bir co\u011frafya h\u00e2line gelmi\u015f ve T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi i\u00e7in bir zemin kurulmu\u015ftu. Zirvenin sonunda kabul edilen \u00c7olpon-Ata Deklarasyonu ile de Kafkasya-T\u00fcrkistan aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011finin derinle\u015ftirilece\u011fi ilan edilmi\u015fti.<\/p>\n<p>Azerbaycan yaln\u0131zca C6\u2019ya kat\u0131lmakla kalmam\u0131\u015f, T\u00fcrkmenistan, K\u0131rg\u0131zistan, Kazakistan, Tacikistan ve bilhassa \u00d6zbekistan ile ili\u015fkilerini her alanda derinle\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kafkasya ile T\u00fcrkistan aras\u0131ndaki birli\u011fi sa\u011flam zeminde tutacak olan\u0131n, n\u00fcfus ve n\u00fcfuzlar\u0131 itibar\u0131yla Azerbaycan-\u00d6zbekistan i\u015f birli\u011fi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n<p>\n<strong>Azerbaycan-\u00d6zbekistan Ebed\u00ee Dostluk Anla\u015fmas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Tarih\u00ee olarak T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 s\u00fcrecinde, hem T\u00fcrkler i\u00e7inden hem de d\u0131\u015far\u0131dan yap\u0131lan icraatlarda \u00f6ne \u00e7\u0131kan problemlerden birisi \u00d6zbekistan ile Azerbaycan aras\u0131nda olu\u015fan d\u00fc\u015fmanl\u0131kt\u0131. TDT i\u00e7inde ba\u015flayan yak\u0131nl\u0131k, 2022 y\u0131l\u0131nda iyi ili\u015fkilerin ba\u015flamas\u0131na katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f, 2023\u2019te Azerbaycan-\u00d6zbekistan Y\u00fcksek Devlet Konseyi\u2019nin olu\u015fturulmas\u0131yla devletler aras\u0131 i\u015f birli\u011fi iyice kuvvetlenmi\u015fti.<\/p>\n<p>Esas geli\u015fme ise Azerbaycan Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev\u2019in 23 A\u011fustos 2026\u2019da \u00d6zbekistan\u2019a ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi resm\u00ee ziyaretle ya\u015fanm\u0131\u015f ve Ebed\u00ee Dostluk Anla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015ft\u0131. Bu anla\u015fma bir anda ortaya \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f, son y\u0131llarda ger\u00e7ekle\u015fen ticari, siyasi ve stratejik faaliyetlerin sonucu olmu\u015ftu.<\/p>\n<p>Bu anla\u015fma ile 2 \u00fclke, birbirlerinin egemenli\u011fine, g\u00fcvenli\u011fine ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne zarar verebilecek giri\u015fimlere kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak izin vermeme konusunda taahh\u00fctte bulunmu\u015flard\u0131. Ayr\u0131ca e\u011fitim, ticaret, yat\u0131r\u0131m, enerji, ula\u015ft\u0131rma, lojistik, bilgi ve ileti\u015fim teknolojileri ile uzay teknolojileri gibi \u00e7ok say\u0131da alanda i\u015f birli\u011fi yapma konusunda anla\u015fm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n<p>Azerbaycan-\u00d6zbekistan aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin geli\u015fmesi, enerji ve enerji hatlar\u0131 k\u00fcresel rekabet a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011fu gibi iki \u00fclke aras\u0131ndaki k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131n kuvvetlenmesi de T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birlikteli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyici bir niteliktedir. Zira Azerbaycan ve \u00d6zbekistan halklar\u0131n\u0131n dil, tarih ve k\u00fclt\u00fcr bak\u0131m\u0131ndan ortak y\u00f6nlerinin ke\u015ffedilmesi de toplumlar aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmektedir. Bunun sahaya da yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Mesela i\u015fgalden kurtar\u0131lan Fuzuli\u2019de \u00d6zbekistan taraf\u0131ndan Timur Devleti h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Mirza Ulu\u011f Bey ad\u0131na bir okul a\u00e7\u0131lmas\u0131, buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00d6zbekistan\u2019da Azerbaycan\u2019\u0131n b\u00fcy\u00fck \u015fairi Nizami Gencevi\u2019nin ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Nizami Gencevi Pedagoji \u00dcniversitesi\u2019nin g\u00fc\u00e7lendirilmesi \u00f6rnek verilebilir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131n\u0131n Azerbaycan ile b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi, ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkistan ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki engellerin a\u015f\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00d6zbekistan-Azerbaycan i\u015f birli\u011finin geli\u015fmesinin, Azerbaycan\u2019la s\u0131k\u0131 i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde olan T\u00fcrkiye\u2019nin de lehine oldu\u011funu unutmamak gerekmektedir. Buna son y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019nin \u00d6zbekistan ile ili\u015fkilerini derinle\u015ftirmesini ekledi\u011fimizde \u0130ktidar Ekvatoru\u2019nun T\u00fcrkistan hatt\u0131n\u0131n esas belirleyicileri olan \u00d6zbek ve Azerbaycanl\u0131lar\u0131n yan\u0131na T\u00fcrkiye\u2019nin de eklenmesi, \u00c7HC ile Avrupa aras\u0131nda sa\u011flam bir T\u00fcrk hatt\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. T\u00fcrkiye, Azerbaycan ve \u00d6zbekistan\u2019\u0131n asker\u00ee i\u015f birli\u011finin de NATO\u2019nun yeni stratejisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n<p>\n<strong>T\u00fcrkiye-Azerbaycan-\u00d6zbekistan savunma i\u015f birli\u011fi ve &#8220;Birlik G\u00fcc\u00fc-2026&#8221; tatbikat\u0131n\u0131n \u00f6nemi<\/strong><\/p>\n<p>Siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel ili\u015fkilerin geli\u015fmesine paralel olarak T\u00fcrkiye-Azerbaycan-\u00d6zbekistan aras\u0131nda g\u00fcvenlik i\u015f birli\u011finin artmas\u0131 da do\u011fal bir geli\u015fme olmal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda Azerbaycan topraklar\u0131n\u0131n Ermeniler taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmesinden itibaren Azerbaycan\u2019\u0131n asker\u00ee te\u015fkilat\u0131n\u0131n kurulu\u015funda ve 2. Karaba\u011f Sava\u015f\u0131\u2019nda T\u00fcrkiye\u2019nin rol\u00fc oldu\u011fu malumdur. Savunma alan\u0131nda T\u00fcrkistan\u2019\u0131n belirleyici \u00fclkesi olan \u00d6zbekistan ile T\u00fcrkiye ili\u015fkilerinin de ayn\u0131 \u015fekilde geli\u015fmesi normal bir s\u00fcre\u00e7 olmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle \u00d6zbekistan\u2019da \u015eevket Mirziyoyev\u2019in iktidara gelmesinden sonra T\u00fcrkiye ile ili\u015fkiler d\u00fczelmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve bu durum asker\u00ee alana da yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye, \u00d6zbekistan\u2019\u0131n en \u00f6nemli asker\u00ee-teknik ortaklar\u0131ndan biri h\u00e2line gelmi\u015f, yeni silah tedariki ve savunma sanayii alan\u0131nda i\u015f birli\u011fine giri\u015filmi\u015fti. \u00d6zbekistan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019den insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131 sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bilinmekle birlikte T\u00fcrkiye\u2019den temin edilen asker\u00ee te\u00e7hizat\u0131n ve silahlar\u0131n hacmi hakk\u0131nda kamuoyuna tam bir a\u00e7\u0131klama yap\u0131lmamaktad\u0131r. \u00d6zbekistan-T\u00fcrkiye asker\u00ee ili\u015fkilerinde <em>&#8220;Azerbaycan modeli&#8221;<\/em>nin benimsendi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>2026 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiye Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131, bir t\u00fcmgeneral ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki asker\u00ee dan\u0131\u015fmanlardan olu\u015fan asker\u00ee bir heyetin \u00d6zbekistan\u2019a g\u00f6nderildi\u011fini resm\u00ee olarak do\u011frulam\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca Nisan 2026\u2019dan itibaren T\u00fcrkiye ile \u00d6zbekistan aras\u0131nda savunma alan\u0131nda i\u015f birli\u011fi, stratejik ortakl\u0131k ve b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik konular\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye, Azerbaycan ve \u00d6zbekistan aras\u0131nda savunma alan\u0131nda ya\u015fanan i\u015f birli\u011fi sahaya da yans\u0131maya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bunun en \u00f6nemli \u00f6rne\u011fi ise Azerbaycan, T\u00fcrkiye ve \u00d6zbekistan askerlerinin kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen &#8220;Birlik G\u00fcc\u00fc-2026&#8221; asker\u00ee tatbikat\u0131 olmu\u015ftur. Azerbaycan\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen bu tatbikat\u0131n amac\u0131, 3 \u00fclkenin asker\u00ee personelinin ve ordular\u0131n\u0131n tam senkronizasyonunu ve standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak; son model havac\u0131l\u0131k unsurlar\u0131n\u0131, donanmay\u0131 ve insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanarak ortak muharebeyi tecr\u00fcbe etmekti.<\/p>\n<p>Ortak manevralar\u0131n resm\u00ee a\u00e7\u0131l\u0131\u015f t\u00f6reni 22 Eyl\u00fcl 2026 ak\u015fam\u0131 Hocal\u0131 (Xocav\u0259nd) rayonunda d\u00fczenlenmi\u015fti. 3 a\u015famadaki manevralar, Karaba\u011f Ekonomik B\u00f6lgesi\u2019ndeki <em>&#8220;K\u0131z\u0131lkaya&#8221; <\/em>E\u011fitim Merkezi\u2019nde, Nah\u00e7\u0131van \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019ndeki <em>&#8220;Karaba\u011flar&#8221;<\/em> E\u011fitim Merkezi\u2019nde ve Hazar Denizi\u2019nde yer alan<em> &#8220;B\u00fcy\u00fck Zire&#8221; <\/em>poligonunda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015fti. T\u00fcrkiye, Azerbaycan ve \u00d6zbekistan silahl\u0131 kuvvetlerinin kara, hava ve deniz unsurlar\u0131 ile \u0130HA\u2019lar\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131<em> &#8220;Birlik G\u00fcc\u00fc-2026&#8221;<\/em> tatbikat\u0131n\u0131n hibrit tehditlere kar\u015f\u0131 ortak m\u00fccadele kabiliyetini art\u0131rmay\u0131 hedefledi\u011fi s\u00f6ylense de esas kazanc\u0131n 3 \u00fclkenin asker\u00ee birliklerinin beraber sava\u015fma kabiliyetlerini art\u0131rmak oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Zira bu tatbikatla 3 \u00fclkenin ordular\u0131 aras\u0131ndaki komuta-kontrol ve ortak harek\u00e2t kabiliyetlerinin geli\u015ftirilmesi hedeflenmi\u015ftir. 3 \u00fclkenin tatbikat\u0131 haberinin baz\u0131 yay\u0131nc\u0131lar taraf\u0131ndan <em>&#8220;Turan Ordular\u0131 Bulu\u015ftu&#8221;<\/em> \u015feklinde servis edilmesi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\n<strong>Ermenistan\u2019\u0131n T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesinde kendisini kulland\u0131rmaktan vazge\u00e7mesi<\/strong><\/p>\n<p>Tek kutuplu d\u00fcnyada Ruslar\u0131n bir benzeri ABD taraf\u0131ndan da ger\u00e7ekle\u015ftirilerek T\u00fcrklerin b\u00f6l\u00fcnmesinde Ermenistan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Hatta So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde CIA\u2019in kontrol\u00fcnde oldu\u011fu kabul g\u00f6ren Beyrut Antilyas Katogigosu Kesepli 2. Karekin\u2019in E\u00e7miyazin Katogigoslu\u011fu\u2019na 1. Karekin olarak se\u00e7ilmesini 1994 y\u0131l\u0131nda sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Ancak \u00c7HC\u2019ye kar\u015f\u0131 ABD\u2019nin yeni stratejisini uygulamaya koymas\u0131yla ABD\u2019nin T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 b\u00f6lmede Ermenistan\u2019\u0131 kullanmas\u0131 da sona ermi\u015f ve bizzat ABD, T\u00fcrkiye ile Azerbaycan\u2019\u0131n birle\u015fmesini sa\u011flayacak Zengezur Koridoru\u2019nu, daha \u00f6nce belirtti\u011fimiz gibi, dizayn etmi\u015fti.<\/p>\n<p>Bu s\u00fcrecin Ermenistan\u2019daki en \u00f6nemli akt\u00f6r\u00fc olan ve 2018\u2019de iktidara gelen Pa\u015finyan, \u00fclkesini Moskova\u2019dan uzakla\u015ft\u0131ran ad\u0131mlar atm\u0131\u015f, Avrupa Birli\u011fi\u2019ne kat\u0131l\u0131m i\u00e7in yasa \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve ABD arabuluculu\u011fuyla Azerbaycan ile y\u00fcr\u00fct\u00fclen bar\u0131\u015f s\u00fcrecini ciddi olarak canland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. 27 Eyl\u00fcl 2020-10 Kas\u0131m 2020 aras\u0131nda ya\u015fanan 2. Karaba\u011f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 kaybetmesine ra\u011fmen iktidar\u0131n\u0131 koruyan Pa\u015finyan, 7 Haziran 2026\u2019da yap\u0131lan se\u00e7imleri de servetini Rusya\u2019da kazanan milyarder esas rakibi Samvel Karapetyan\u2019a kar\u015f\u0131 oylar\u0131n y\u00fczde 49,8\u2019ini alarak kazanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Azerbaycan ile ili\u015fkileri d\u00fczelten Pa\u015finyan liderli\u011findeki Ermenistan, bu defa T\u00fcrkiye ile aras\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek i\u00e7in harekete ge\u00e7mi\u015fti. 25 A\u011fustos 2026\u2019da Ermenistan Parlamentosu, Pa\u015finyan h\u00fck\u00fbmetinin Azerbaycan ile bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve T\u00fcrkiye ile ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesini kapsayan 5 y\u0131ll\u0131k program\u0131n\u0131 onaylam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p><em>&#8220;Ger\u00e7ek Ermenistan&#8221; <\/em>konseptine dayand\u0131r\u0131lan 2026-2031 Program\u0131, 24\u2019e kar\u015f\u0131 63 milletvekilinin lehte oyuyla kabul edilmi\u015fti. Bu program\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc T\u00fcrkiye ile diplomatik ili\u015fkilerin kurulmas\u0131, b\u00f6lge \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerin normalle\u015ftirilmesi, AB ve ABD ile stratejik ortakl\u0131klar\u0131n derinle\u015ftirilmesi ve Rusya ile ili\u015fkilerin d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi olu\u015fturmaktad\u0131r. Ermenistan halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun deste\u011fiyle ba\u015flayan bu s\u00fcrecin esas\u0131nda Ermenistan\u2019\u0131 tarih\u00ee bir engel pozisyonundan kurtarmaya y\u00f6nelik oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>ABD\u2019nin deste\u011fiyle a\u00e7\u0131lacak Zengezur Koridoru konusunda Pa\u015finyan\u2019a, T\u00fcrklerin birle\u015ftirilmesine hizmet etti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde tenkitler yap\u0131lm\u0131\u015f, hatta canavar\u0131 sevmekle itham edilmi\u015fti. Buna kar\u015f\u0131 Pa\u015finyan\u2019\u0131n cevab\u0131 \u015fu olmu\u015ftu:<\/p>\n<blockquote>\n<p><span style=\"color:#000000;\"><em>Biz s\u00fcrekli \u2018canavar, canavar, canavar\u2019 diyoruz ama d\u00f6n\u00fcp kendimize de bakmam\u0131z laz\u0131m. Biz, otoyolda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir nesne gibiyiz \u2013 s\u00fcrekli ko\u015fuyor, araban\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcyor, kalk\u0131yor, yine d\u00fc\u015f\u00fcyoruz. Neden s\u00fcrekli araban\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc anlam\u0131yoruz. Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f kurallar\u0131n\u0131 bilmiyoruz. Orada bulunman\u0131n y\u00fczde 95 ihtimalle araban\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015fmek oldu\u011funu fark etmiyoruz. Bunun nedeni araba-canavar de\u011fil, ki\u015finin kendisi. Orada durursa alt\u0131na d\u00fc\u015fece\u011fi bellidir.<\/em><\/span><br \/>\n\u00a0<\/p>\n<\/blockquote>\n<blockquote>\n<p><span style=\"color:#000000;\"><em>\u015eimdi herkesin kafas\u0131nda tek bir \u015fey var: Vay, hedefleri Turan! Art\u0131k herkesin kafas\u0131nda bu var \u2013 neden, ne u\u011fruna? Ne istiyorlar? Ermenistan Cumhuriyeti topraklar\u0131ndan ge\u00e7mek mi? Gelsinler, ge\u00e7sinler \u2013 bunda bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck yok. Zaten biz bunu teklif ediyoruz. Do\u011fudan bat\u0131ya, kuzeyden g\u00fcneye gitmek istiyorlar. Biz de diyoruz ki: Gidin \u2013 sorun ne? Neden gitmesinler? &#8230; Bar\u0131\u015f Kav\u015fa\u011f\u0131, Turan\u2019a giden yol i\u00e7in bir engel de\u011fil. Yol zaten haz\u0131r. E\u011fer su yolu varsa bu suyu birlikte i\u00e7ebiliriz. Hi\u00e7bir engel yok.<\/em><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>\nK\u0131sacas\u0131 T\u00fcrkiye-G\u00fcney Kafkasya-T\u00fcrkistan hatt\u0131nda 18. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Ermenistan\u2019\u0131 bir engel olarak tasarlayan Bat\u0131 stratejisine ABD deste\u011fiyle son verilmektedir. Bunu Ermenistan da kabul ederek art\u0131k kendisini kulland\u0131rmaktan vazge\u00e7ti\u011fini ortaya koymu\u015ftur. Diaspora Ermenilerinde farkl\u0131 \u0131srarlar olsa bile bu durum ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ermenistan\u2019\u0131n bu tavr\u0131 G\u00fcney Kafkasya\u2019da etkili olmu\u015f, 2 Ekim 2026\u2019da Azerbaycan-G\u00fcrcistan-T\u00fcrkiye \u00dc\u00e7l\u00fc Savunma Bakanlar\u0131 Toplant\u0131s\u0131 Azerbaycan\u2019\u0131n \u015eu\u015fa kentinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015fti. Bu toplant\u0131da<em> &#8220;Azerbaycan ile Ermenistan aras\u0131nda bar\u0131\u015f\u0131n tesisine y\u00f6nelik son d\u00f6nemde kaydedilen geli\u015fmelerin memnuniyetle&#8221;<\/em> kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015fti. Yani ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki NATO i\u00e7in Kafkasya-T\u00fcrkistan hatt\u0131nda sa\u011flam bir zemin olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<br \/>\n\u00a0<\/p>\n<div class=\"dnd-widget-wrapper context-custom_image type-image\">\n<div class=\"dnd-atom-rendered\"><!-- scald=599583:custom_image {\"additionalClasses\":\"\"} --><\/p>\n<div class=\"entry-media-inner-img\">\n   <img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" typeof=\"foaf:Image\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381598-1810433521.jpg?resize=800%2C533&#038;ssl=1\" width=\"800\" height=\"533\" alt=\"Kafkasya ile Orta Asya\u2019y\u0131 g\u00f6steren siyasi harita. B\u00f6lge, Rusya, \u00c7in, T\u00fcrkiye ve Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi stratejik bir hat \u00fczerinde bulunuyor\" title=\"Kafkasya ile Orta Asya\u2019y\u0131 g\u00f6steren siyasi harita. B\u00f6lge, Rusya, \u00c7in, T\u00fcrkiye ve Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi stratejik bir hat \u00fczerinde bulunuyor\"><\/div>\n<p><!-- END scald=599583 --><\/div>\n<div class=\"dnd-caption-wrapper\">\n<div class=\"meta\"><!--copyright=599583-->Kafkasya ile Orta Asya\u2019y\u0131 g\u00f6steren siyasi harita. B\u00f6lge, Rusya, \u00c7in, T\u00fcrkiye ve Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi stratejik bir hat \u00fczerinde bulunuyor<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>NATO Kafkas-T\u00fcrkistan M\u00fc\u015fterek Muharip \u00dclkeler Komutanl\u0131\u011f\u0131 haz\u0131rl\u0131klar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda Sovyet Ruslar\u0131n Do\u011fu ve Orta Avrupa\u2019daki h\u00e2kimiyetini kullanarak Bat\u0131 Avrupa\u2019ya n\u00fcfuz etmesine engel olmak i\u00e7in 1949 y\u0131l\u0131nda NATO kurulmu\u015f, G\u00fcney Avrupa\u2019ya m\u00fcdahalesini ve Akdeniz\u2019e giri\u015fini engellemek i\u00e7in de 1952 y\u0131l\u0131nda Yunanistan ve T\u00fcrkiye NATO\u2019ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda \u00c7HC\u2019yin bir g\u00fc\u00e7 h\u00e2line gelmesi \u00fczerine 2018 y\u0131l\u0131ndan itibaren ABD, NATO\u2019yu bir muharip g\u00fc\u00e7 h\u00e2line getirmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. Yeni rakip \u00c7HC ve onun kulland\u0131\u011f\u0131 Bir Ku\u015fak Projesi\u2019nin g\u00fczerg\u00e2h\u0131n\u0131n en \u00f6nemli k\u0131sm\u0131n\u0131 da T\u00fcrkistan-Kafkasya co\u011frafyas\u0131 i\u00e7erdi\u011finden ABD\u2019nin yeni NATO te\u015fkilatland\u0131rmas\u0131nda bu alana \u00f6zel bir komutanl\u0131k tasarlayaca\u011f\u0131n\u0131n me\u00e7hul olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nceki k\u0131s\u0131mda izah etmi\u015ftim. ABD, do\u011frudan asker\u00ee planlamada da bu y\u00f6nde ad\u0131mlar atmaya \u00e7oktan ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\n<strong>CENTCOM\u2019un yeni g\u00f6rev alan\u0131<\/strong><\/p>\n<p>ABD deste\u011fiyle 1955 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye, Irak, \u0130ngiltere, \u0130ran ve Pakistan taraf\u0131ndan kurulan CENTO, ABD kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n deste\u011fiyle ger\u00e7ekle\u015fen \u0130ran Devrimi ile 1979 y\u0131l\u0131nda sona ermi\u015fti. Bu durumu de\u011ferlendiren ABD, faaliyet alan\u0131 M\u0131s\u0131r, Orta Do\u011fu, Afganistan ve Orta Asya\u2019y\u0131 kapsayan CENTCOM\u2019u 1 Ocak 1983\u2019te kurmu\u015ftu. Afganistan, Kuveyt, Irak, Suriye, Gazze, Yemen ve \u0130ran\u2019daki \u00e7e\u015fitli boyutlardaki i\u015fgal ve sald\u0131r\u0131lar CENTCOM taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>ABD\u2019nin muharip tecr\u00fcbe g\u00fcc\u00fc bak\u0131m\u0131ndan en iyi komutanl\u0131\u011f\u0131 CENTCOM olup NATO ile uyumlu \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Merkezi Florida\u2019n\u0131n Tampa kentinde bulunan CENTCOM\u2019un g\u00f6rev alan\u0131 i\u00e7inde \u0130ran, T\u00fcrkmenistan, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Tacikistan, \u00d6zbekistan, Afganistan ve Pakistan\u2019\u0131n bulunmas\u0131, NATO\u2019nun Kafkasya-T\u00fcrkistan co\u011frafyas\u0131ndaki faaliyet ve te\u015fkilatlanmas\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahip olacakt\u0131r. ABD \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde NATO\u2019nun 2021 y\u0131l\u0131nda Afganistan\u2019dan \u00e7ekilmesiyle yeni bir tarzda \u00f6rg\u00fctlenecek olan NATO\u2019nun da bu b\u00f6lgede yeni bir yap\u0131lanmaya gitmesi gerekecektir.<\/p>\n<p>\n<strong>NATO\u2019nun Kafkas ve T\u00fcrkistan \u00fclkeleri ile ili\u015fkileri<\/strong><\/p>\n<p>ABD, Ruslar\u0131n kontrol\u00fcndeki Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra yeni ortaya \u00e7\u0131kan cumhuriyetleri NATO ile i\u015f birli\u011fine te\u015fvik etmi\u015fti. ABD\u2019nin geli\u015ftirdi\u011fi Bar\u0131\u015f \u0130\u00e7in Ortakl\u0131k\/Partnership for Peace (B\u0130O\/PfP) program\u0131, 10-11 Ocak 1994\u2019te Br\u00fcksel\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirilen NATO Zirvesi\u2019nde kabul edilmi\u015fti. Bu programa T\u00fcrkmenistan (10 May\u0131s 1994), \u00d6zbekistan (13 Temmuz 1994), Kazakistan (27 May\u0131s 1994), K\u0131rg\u0131zistan (1 Haziran 1994), Azerbaycan (4 May\u0131s 1994), Ermenistan (5 Ekim 1994), G\u00fcrcistan (23 Mart 1994) ve Tacikistan (20 \u015eubat 2002) d\u00e2hil olmu\u015ftu.<\/p>\n<p>2013 y\u0131l\u0131nda \u00c7HC\u2019yin k\u00fcresel bir rakip olarak ABD\u2019nin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kma hedefi \u00fczerine ABD de 2018 y\u0131l\u0131nda \u00c7HC\u2019ye kar\u015f\u0131 yeni stratejisini uygulamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu, NATO\u2019nun da \u00c7HC\u2019ye kar\u015f\u0131 tav\u0131r almas\u0131na neden olmu\u015ftu. \u00c7HC\u2019yin artan n\u00fcfuzuna ve devletler aras\u0131 politikalardaki etkinli\u011fine dikkat \u00e7ekilmesi, 2019\u2019dan itibaren NATO\u2019nun zirve bildirilerine girmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu durum 2021\u2019deki NATO zirve bildirilerinde daha net bir \u015fekil alm\u0131\u015f ve \u00c7HC\u2019yin NATO\u2019ya zorluklar \u00e7\u0131karabilece\u011fi kaydedilmi\u015fti. 2022\u2019deki zirvede \u00c7HC\u2019yin rekabetine yer verilmi\u015f ve nihayet 2024\u2019te \u00c7HC\u2019yin meydan okumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 net bir \u015fekilde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>2025\u2019teki Lahey ve 8 Temmuz 2026 Ankara Zirvesi bildirilerinde do\u011frudan \u00c7HC ile ilgili bir ifadeye yer verilmemi\u015f ancak <em>&#8220;stratejik rekabet&#8221;<\/em> ifadesiyle ad\u0131 verilmeden \u00c7HC\u2019ye i\u015faret edilmi\u015fti. Ankara Zirvesi bildirisiyle NATO\u2019nun Kafkasya-T\u00fcrkistan ba\u011flam\u0131nda yapaca\u011f\u0131 asker\u00ee te\u015fkilatlanma hakk\u0131ndaki ipucu, \u00c7HC\u2019yin Rusya Federasyonu\u2019ndan sonraki m\u00fcttefiki \u0130ran\u2019a \u00f6zel yer a\u00e7\u0131lmas\u0131d\u0131r. Zira NATO \u00fcyeleri, <em>&#8220;\u0130ran\u2019\u0131n asla n\u00fckleer silaha sahip olmamas\u0131 gerekti\u011fi&#8221; <\/em>hususunda ortak kararlar\u0131n\u0131 Ankara Bildirisi metnine kaydetmi\u015flerdi. Ankara Bildirisi metninin de\u011ferlendirmelerinde yap\u0131lan genel eksiklik, \u0130ran\u2019\u0131n bat\u0131s\u0131ndaki Arap \u00fclkeleri ve Basra K\u00f6rfezi-H\u00fcrm\u00fcz Kilit Mek\u00e2n\u0131 ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>NATO\u2019nun lideri ABD\u2019nin esas rakibinin \u00c7HC oldu\u011fu ve onun Bir Ku\u015fak Projesi\u2019nin hayati k\u0131sm\u0131n\u0131n Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019\u0131 Bat\u0131 T\u00fcrkistan\u2019a ba\u011flayan Fergana Kilit Mek\u00e2n\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkistan\u2019da bulundu\u011fu, bu ku\u015fa\u011f\u0131 Akdeniz havzas\u0131 ve Avrupa\u2019ya ba\u011flamada en elveri\u015fli co\u011frafyan\u0131n T\u00fcrkistan-Kafkasya ve m\u00fccaviri oldu\u011fu devaml\u0131 ak\u0131lda tutulmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc hem \u0130ran\u2019\u0131 etkisizle\u015ftirmek hem de \u00c7HC\u2019yin \u00f6n\u00fcn\u00fc en kolay \u015fekilde, hatta \u00c7HC\u2019yin i\u00e7ine kadar, karadan kolayl\u0131kla kesebilecek stratejik co\u011frafya; \u0130ran\u2019\u0131n kuzeyindeki Ermenistan, Hazar\u2019\u0131n 2 yakas\u0131ndaki Azerbaycan ile T\u00fcrkmenistan ve Kazakistan, \u00d6zbekistan, Tacikistan ve K\u0131rg\u0131zistan\u2019d\u0131r.<em> &#8220;Strateji s\u00f6ylenmez, yap\u0131l\u0131r&#8221;<\/em> anlay\u0131\u015f\u0131ma uygun olarak ABD liderli\u011findeki NATO\u2019nun bu co\u011frafyada en \u00f6nemli stratejik ad\u0131m olarak, daha ziyade kara g\u00fcc\u00fcne dayal\u0131 Kafkas-T\u00fcrkistan M\u00fc\u015fterek Muharip \u00dclkeler Komutanl\u0131\u011f\u0131 veya benzeri bir yap\u0131y\u0131 meydana getirmesi gerekecektir.<\/p>\n<p>\n<strong>Kafkas-T\u00fcrkistan M\u00fc\u015fterek Muharip \u00dclkeler Komutanl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015febilir?<\/strong><\/p>\n<p>Yeni rakibe g\u00f6re \u015fekillenen NATO 3.0\u2019a g\u00f6re yeniden te\u015fkilatlanan NATO\u2019nun merkez kararg\u00e2h\u0131 k\u00fcresel d\u00fczeyde analiz ve strateji merkezi olarak g\u00f6rev yapmaya devam etmekle beraber, muharip devletlerin olu\u015fturduklar\u0131 gruplar\u0131n kendi sahalar\u0131 i\u00e7in istihbarat ve kurmay kararg\u00e2hlar\u0131 bulunacak tarzda ahtapotvari bir sisteme ge\u00e7meleri mecburiyeti oldu\u011funu daha \u00f6nceki yaz\u0131lar\u0131mda belirtmi\u015ftim.<\/p>\n<p>Liderlik yapabilecek muharip bir NATO \u00fcyesinin riyasetinde yeni kurulacak bu M\u00fc\u015fterek Muharip \u00dclkeler Komutanl\u0131klar\u0131na NATO\u2019ya \u00fcye olmayan m\u00fcttefikler de bir \u015fekilde d\u00e2hil edilecektir. \u00c7HC\u2019yin 2 m\u00fcttefiki Rusya Federasyonu ile \u0130ran aras\u0131ndaki alanda kurulacak Kafkas-T\u00fcrkistan M\u00fc\u015fterek Muharip \u00dclkeler Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n faaliyet sahas\u0131 T\u00fcrkiye, Ermenistan, G\u00fcrcistan, Azerbaycan, T\u00fcrkmenistan, \u00d6zbekistan, Tacikistan, K\u0131rg\u0131zistan ve Kazakistan olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Bu alandaki tek NATO \u00fcyesi, NATO\u2019nun 2. kara g\u00fcc\u00fc ve muharip devlet olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019nin bu komutanl\u0131\u011f\u0131 \u00fcstlenmesi normal bir geli\u015fme olacakt\u0131r. Merkezi T\u00fcrkistan\u2019\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fusu ile bat\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki mesafeden bile yak\u0131n olmas\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu komutanl\u0131\u011f\u0131n merkezinin T\u00fcrkiye\u2019de, co\u011frafi, be\u015fer\u00ee ve lojistik a\u00e7\u0131dan da Erzurum\u2019da olmas\u0131 muhtemeldir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de hem asker\u00ee hem de k\u00fclt\u00fcrel olarak Kafkaslar ve T\u00fcrkistan\u2019a y\u00f6nelik ilgi g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Asker\u00ee olarak I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Osmanl\u0131 Ba\u015fkomutan Vekili Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n onay\u0131yla Kafkasya Harek\u00e2t\u0131\u2019n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, Azerbaycan Cumhuriyeti\u2019nin kurulmas\u0131 ve Bak\u00fc\u2019n\u00fcn i\u015fgalden kurtar\u0131lmas\u0131; sava\u015f sonras\u0131nda ise Enver Pa\u015fa\u2019n\u0131n Merkezi T\u00fcrkistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in sava\u015fmas\u0131 ve 4 A\u011fustos 1922 tarihinde bug\u00fcn Tacikistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde bulunan Ab\u0131derya k\u00f6y\u00fcndeki \u00c7egan Tepesi\u2019nde \u015fehit olmas\u0131 k\u00fclt\u00fcrel haf\u0131zada yer etmi\u015ftir. 1917\u2019de Rus \u00c7arl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131yla T\u00fcrklerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k fikri tatbikata ge\u00e7ti\u011fi gibi 1991\u2019de SSCB\u2019nin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla yeni T\u00fcrk devletlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 da T\u00fcrkler aras\u0131nda birlik d\u00fc\u015f\u00fcncesini besleyen bir fakt\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n<p>Tarih\u00ee olarak Anadolu, Kafkasya ve T\u00fcrkistan hatt\u0131nda kurulan B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu Devleti (ba\u015fkentleri: Ni\u015fabur, Rey, \u0130sfahan; 1038-1157), Harzem\u015fahlar (Semerkant, Gazne, Tebriz; 1097-1231), \u0130lhanl\u0131lar (Meraga, Tebriz; 1256-1335), Karakoyunlu (Tebriz; 1380-1469), Akkoyunlu (Tebriz ve Diyarbak\u0131r; 1378-1471), Timur Devleti (Semerkant, Herat; 1370-1507), Safevi Devleti (Tebriz, Kazvin, \u0130sfahan; 1501-1736), Af\u015far Devleti (Me\u015fhed; 1736-1804) ve Ka\u00e7ar Devleti (Esterabat, Tahran; 1794-1925) bu co\u011frafyada devaml\u0131 birlik ruhunu hat\u0131rlatmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de de jure olarak par\u00e7al\u0131 bir siyasi harita olsa bile be\u015fer\u00ee harita de facto olarak T\u00fcrklerden olu\u015fmaktad\u0131r. Bu durum, ileti\u015fim \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131r tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde k\u00fclt\u00fcrel alan\u0131 etkileyece\u011fi gibi siyasi ve asker\u00ee alan\u0131n da \u015fekillenmesinde etkili olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan nazar\u0131dikkatten ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Elhas\u0131l, NATO\u2019nun da bu zemini Kafkas-T\u00fcrkistan M\u00fc\u015fterek Muharip \u00dclkeler Komutanl\u0131\u011f\u0131 kurmada kullanaca\u011f\u0131 muhakkakt\u0131r.<\/p>\n<p>\n<strong>Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n<p>Tarihin her d\u00f6neminde Kafkasya-T\u00fcrkistan hatt\u0131 k\u00fcresel rekabetin merkezinde yer alm\u0131\u015f olup en uzun s\u00fcre T\u00fcrklerin kontrol\u00fcnde bulunmu\u015ftur. Bat\u0131l\u0131 k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerden kuzeyden Ruslar\u0131n, g\u00fcneyden \u0130ngilizlerin bu b\u00f6lgeye gelmesiyle Anadolu T\u00fcrkleri ile Azerbaycan T\u00fcrkleri aras\u0131na Ermenistan Devleti yerle\u015ftirilmi\u015fti. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte de T\u00fcrkistan ile Anadolu aras\u0131ndaki irtibat hatt\u0131 kopar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n sonuna kadar devam eden, Avrupal\u0131lar\u0131n kurdu\u011fu ve b\u00fct\u00fcn Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin kulland\u0131\u011f\u0131 bu stratejik yap\u0131, 2013\u2019te \u00c7HC\u2019yin k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olarak hareket etme karar\u0131 sonras\u0131nda, 2018 y\u0131l\u0131 akabinde ABD\u2019nin yeni stratejisi gere\u011fi y\u0131k\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Daha \u00f6nce T\u00fcrkiye ve Azerbaycan\u2019a kar\u015f\u0131 Ermenistan\u2019\u0131 kullanan ABD, bizzat kendi eliyle Ermenistan\u2019a ait Zengezur Koridoru\u2019nu a\u00e7t\u0131rarak T\u00fcrklerin birbirleriyle yeniden i\u015f birli\u011fi yapmas\u0131na k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 olarak zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Anadolu\u2019dan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a kadar uzanan ve be\u015fer\u00ee olarak T\u00fcrklerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu co\u011frafyadan \u00c7HC\u2019yin Bir Ku\u015fak Projesi\u2019nin ge\u00e7mesine engel olmak isteyen ABD\u2019nin yaln\u0131zca k\u00fclt\u00fcrel, iktisadi ve siyasi vizyonla ba\u015far\u0131 elde edemeyece\u011fine g\u00f6re ya ABD ya da onun \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde NATO taraf\u0131ndan asker\u00ee bir yap\u0131lanma ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6z\u00fckmektedir.<\/p>\n<p>\u00c7HC ve m\u00fcttefiklerine kar\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na hareket etmekten vazge\u00e7en, NATO\u2019yu muharip h\u00e2le getirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131ran ABD\u2019nin NATO 3.0\u2019a g\u00f6re Kafkas-T\u00fcrkistan M\u00fc\u015fterek Muharip \u00dclkeler Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 olu\u015fturmas\u0131 elzem olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca tarih\u00ee zemin ve de facto be\u015fer\u00ee harita da NATO\u2019nun Kafkas-T\u00fcrkistan M\u00fc\u015fterek Muharip \u00dclkeler Komutanl\u0131\u011f\u0131 kurmas\u0131 i\u00e7in uygundur. Ahtapotvari \u00e7al\u0131\u015facak yeni NATO\u2019ya g\u00f6re bu kolun merkezinin ve riyasetinin, NATO\u2019nun 2. kara g\u00fcc\u00fc olan T\u00fcrkiye\u2019de olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>*Bu i\u00e7erik serbest gazeteci veya konuk yazarlar taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu i\u00e7erikte yer alan g\u00f6r\u00fc\u015f ve ifadeler yazara aittir ve Independent T\u00fcrk\u00e7e&#8217;nin edit\u00f6ryal politikas\u0131n\u0131 yans\u0131tmayabilir.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"field field-name-field-tags field-type-taxonomy-term-reference field-label-hidden\">\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\" rel=\"dc:subject\"><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/nato-30\" typeof=\"skos:Concept\" property=\"rdfs:label skos:prefLabel\" datatype=\"\">nato 3.0<\/a><\/div>\n<div class=\"field-item odd\" rel=\"dc:subject\"><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/%C3%A7in\" typeof=\"skos:Concept\" property=\"rdfs:label skos:prefLabel\" datatype=\"\">\u00c7\u0130N<\/a><\/div>\n<div class=\"field-item even\" rel=\"dc:subject\"><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/d%C3%BCnya\/kafkasya\" typeof=\"skos:Concept\" property=\"rdfs:label skos:prefLabel\" datatype=\"\">kafkasya<\/a><\/div>\n<div class=\"field-item odd\" rel=\"dc:subject\"><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/tags\/prof-dr-ali-arslan\" typeof=\"skos:Concept\" property=\"rdfs:label skos:prefLabel\" datatype=\"\">PROF. DR. AL\u0130 ARSLAN<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"field field-name-field-subtitle field-type-text field-label-hidden\">\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\">Prof. Dr. Ali Arslan Independent T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in yazd\u0131<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"field field-name-field-author field-type-taxonomy-term-reference field-label-hidden\">\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\"><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/article-author\/prof-dr-ali-arslan\" typeof=\"skos:Concept\" property=\"rdfs:label skos:prefLabel\" datatype=\"\">Prof. Dr. Ali Arslan<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"field field-name-field-publication-date field-type-datestamp field-label-hidden\">\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\"><span class=\"date-display-single\" property=\"dc:date\" datatype=\"xsd:dateTime\" content=\"2026-10-13T07:30:00+03:00\">Sal\u0131, Ekim 13, 2026 &#8211; 07:30<\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"field field-name-field-image field-type-image field-label-above\">\n<div class=\"field-label\">Main image:\u00a0<\/div>\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\" rel=\"og:image rdfs:seeAlso\" resource=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/article\/main_image\/2026\/10\/13\/1381596-602447557.jpg\"><img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" typeof=\"foaf:Image\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/article\/main_image\/2026\/10\/13\/1381596-602447557.jpg?resize=1280%2C852&#038;ssl=1\" width=\"1280\" height=\"852\" alt=\"\"><\/p>\n<blockquote class=\"image-field-caption\">\n<p>&lt;p&gt;NATO liderleri, 8 Temmuz 2026\u2019da Ankara\u2019da d\u00fczenlenen zirvede. Yaz\u0131, ittifak\u0131n Kafkasya ve T\u00fcrkistan hatt\u0131ndaki olas\u0131 yeni stratejik rol\u00fcn\u00fc ele al\u0131yor \/ Foto\u011fraf: NATO&lt;\/p&gt;<\/p><div id=\"dev95-805373881\" class=\"dev95- dev95-entity-placement\"><center>\r\n<script>\r\n  atOptions = {\r\n    'key' : '4ba6b6513c00e0ba76511f798ae56401',\r\n    'format' : 'iframe',\r\n    'height' : 50,\r\n    'width' : 320,\r\n    'params' : {}\r\n  };\r\n<\/script>\r\n<script src=\"https:\/\/www.highrevenueformat.com\/4ba6b6513c00e0ba76511f798ae56401\/invoke.js\"><\/script>\r\n\t<\/center><\/div>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"field field-name-field-main-section field-type-taxonomy-term-reference field-label-hidden\">\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\"><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/t%C3%BCrkiyeden-sesler\" typeof=\"skos:Concept\" property=\"rdfs:label skos:prefLabel\" datatype=\"\">T\u00dcRK\u0130YE&#8217;DEN SESLER<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"field field-name-field-type field-type-taxonomy-term-reference field-label-above\">\n<div class=\"field-label\">Type:\u00a0<\/div>\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\"><a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/type\/news\" typeof=\"skos:Concept\" property=\"rdfs:label skos:prefLabel\" datatype=\"\">news<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"field field-name-field-seo-title field-type-text field-label-above\">\n<div class=\"field-label\">SEO Title:\u00a0<\/div>\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\">NATO 3.0&#8217;\u0131n \u00c7HC&#8217;ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"field field-name-field-copyright-turkish field-type-list-boolean field-label-above\">\n<div class=\"field-label\">copyright Independentturkish:\u00a0<\/div>\n<div class=\"field-items\">\n<div class=\"field-item even\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"margin-top: 20px\">\n    <strong>Orijinal makalenin tamam\u0131n\u0131 buradan okuyun:<\/strong><br \/>\n    <a href=\"https:\/\/www.indyturk.com\/node\/783754\/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler\/nato-30%C4%B1n-%C3%A7hcye-y%C3%B6nelik-kafkasya-t%C3%BCrkistan-komutanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1n-olu%C5%9Fum\" target=\"_blank\" rel=\"nofollow noopener noreferrer\">Orijinal kaynak<\/a>\n<\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_14458\" class=\"pvc_stats total_only  \" data-element-id=\"14458\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon large\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img data-recalc-dims=\"1\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/i0.wp.com\/dev95.site\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif?resize=16%2C16&#038;ssl=1\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<div id=\"dev95-2999180430\" class=\"dev95-after-content dev95-entity-placement\"><p style=\"text-align: center;\"><strong>Finally, a link that actually works for your region and device! \ud83c\udf0d Get instant access to the top exclusive offers tailored just for you right now. Don&#8217;t miss out, click here! \ud83d\udc47<\/strong><br data-sfc-root=\"ep\" data-sfc-pl=\"|||[]\" data-complete=\"true\" data-copy-service-computed-style=\"font-family: Arial, sans-serif, &quot;Noto Color Emoji&quot;; font-size: 16px; font-weight: 400; margin: 0px; text-decoration: none; border-bottom: 0px rgb(10, 10, 10);\" \/><a href=\"https:\/\/www.profitableratecpmnetwork.com\/uzeja8ahze?key=bc876be53d6ad0ff6370ab8ea030e479\"><strong>\ud83d\udd17 [Click here]<\/strong><\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>merve.bayrakci Mevcut d\u00fcnyan\u0131n en etkili asker\u00ee te\u015fkilat\u0131 olan NATO, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en b\u00fcy\u00fck asker\u00ee g\u00fcc\u00fc olan ABD\u2019nin liderli\u011finde olmakla beraber, ABD, yeni rakip kabul etti\u011fi \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019ne (\u00c7HC) kar\u015f\u0131 2018\u2019den itibaren yeni stratejisini olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve NATO\u2019yu da bu \u00e7er\u00e7evede<\/p>\n<div class=\"hosteria-entry-more\"><a href=\"https:\/\/dev95.site\/ar\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/\" class=\"no-underline font-light  group-hover:text-primary-800 dark:group-hover:text-primary-300 py-1\">Read more &gt;&gt;&gt;<\/a><\/div>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_14458\" class=\"pvc_stats total_only\" data-element-id=\"14458\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon large\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewbox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/dev95.site\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=\"0\" \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"fp_fajr_begins":"","fp_fajr_iqamah":"","fp_dhuhr_begins":"","fp_dhuhr_iqamah":"","fp_asr_begins":"","fp_asr_iqamah":"","fp_maghrib_begins":"","fp_maghrib_iqamah":"","fp_isha_begins":"","fp_isha_iqamah":"","fp_midnight":"","fp_midnight_name":"","fp_sunrise":"","fp_single_prayer_begins_title":"","fp_single_prayer_iqamah_title":"","fp_prayer_times_for_today":"","fp_hijra_date":"","fp_fajr_name":"","fp_dhuhr_name":"","fp_asr_name":"","fp_maghrib_name":"","fp_isha_name":"","fp_sunrise_name":"","fp_currentDate":"","fp_current_time":"","fp_current_title":"","fp_current_location":"","fp_masjid_name":"","fp_prayer_title":"","fp_next_prayer_iqamah_time":"","fp_next_prayer_iqamah_title":"","fp_next_prayer_begins_time":"","fp_next_prayer_begins_title":"","fp_next_prayer_title":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-14458","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-posts"],"a3_pvc":{"activated":true,"total_views":4,"today_views":4},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>NATO 3.0&#039;\u0131n \u00c7HC&#039;ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci - Dev95<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/dev95.site\/ar\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"ar_AR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"NATO 3.0&#039;\u0131n \u00c7HC&#039;ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci - Dev95\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"merve.bayrakci Mevcut d\u00fcnyan\u0131n en etkili asker\u00ee te\u015fkilat\u0131 olan NATO, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en b\u00fcy\u00fck asker\u00ee g\u00fcc\u00fc olan ABD\u2019nin liderli\u011finde olmakla beraber, ABD, yeni rakip kabul etti\u011fi \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019ne (\u00c7HC) kar\u015f\u0131 2018\u2019den itibaren yeni stratejisini olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve NATO\u2019yu da bu \u00e7er\u00e7evedeRead more &gt;&gt;&gt;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/dev95.site\/ar\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Dev95\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-10-13T04:32:37+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"dev95\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u0643\u064f\u062a\u0628 \u0628\u0648\u0627\u0633\u0637\u0629\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"dev95\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"\u0648\u0642\u062a \u0627\u0644\u0642\u0631\u0627\u0621\u0629 \u0627\u0644\u0645\u064f\u0642\u062f\u0651\u0631\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"49 \u062f\u0642\u064a\u0642\u0629\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"dev95\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b807805ffe2916206b04d0938bce0298\"},\"headline\":\"NATO 3.0&#8217;\u0131n \u00c7HC&#8217;ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci\",\"datePublished\":\"2026-10-13T04:32:37+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/\"},\"wordCount\":9816,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.indyturk.com\\\/sites\\\/default\\\/files\\\/styles\\\/800xauto\\\/public\\\/thumbnails\\\/image\\\/2026\\\/10\\\/13\\\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X\",\"articleSection\":[\"Posts\"],\"inLanguage\":\"ar\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/\",\"name\":\"NATO 3.0'\u0131n \u00c7HC'ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci - Dev95\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.indyturk.com\\\/sites\\\/default\\\/files\\\/styles\\\/800xauto\\\/public\\\/thumbnails\\\/image\\\/2026\\\/10\\\/13\\\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X\",\"datePublished\":\"2026-10-13T04:32:37+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"ar\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ar\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.indyturk.com\\\/sites\\\/default\\\/files\\\/styles\\\/800xauto\\\/public\\\/thumbnails\\\/image\\\/2026\\\/10\\\/13\\\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.indyturk.com\\\/sites\\\/default\\\/files\\\/styles\\\/800xauto\\\/public\\\/thumbnails\\\/image\\\/2026\\\/10\\\/13\\\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"NATO 3.0&#8217;\u0131n \u00c7HC&#8217;ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/\",\"name\":\"Dev95\",\"description\":\"Your comprehensive digital platform for knowledge, services, tools, and entertainment.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"ar\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/#organization\",\"name\":\"Dev95\",\"url\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ar\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/dev95.site\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/07\\\/rbrrbr-6.png?fit=512%2C512&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/dev95.site\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/07\\\/rbrrbr-6.png?fit=512%2C512&ssl=1\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Dev95\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b807805ffe2916206b04d0938bce0298\",\"name\":\"dev95\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"ar\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a70a73d950838b20cd80d7ebdc955737e802e8cd896044c5473b32b946c0662a?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a70a73d950838b20cd80d7ebdc955737e802e8cd896044c5473b32b946c0662a?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a70a73d950838b20cd80d7ebdc955737e802e8cd896044c5473b32b946c0662a?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"dev95\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/dev95.site\\\/ar\\\/author\\\/mohammad\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"NATO 3.0'\u0131n \u00c7HC'ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci - Dev95","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/dev95.site\/ar\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/","og_locale":"ar_AR","og_type":"article","og_title":"NATO 3.0'\u0131n \u00c7HC'ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci - Dev95","og_description":"merve.bayrakci Mevcut d\u00fcnyan\u0131n en etkili asker\u00ee te\u015fkilat\u0131 olan NATO, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en b\u00fcy\u00fck asker\u00ee g\u00fcc\u00fc olan ABD\u2019nin liderli\u011finde olmakla beraber, ABD, yeni rakip kabul etti\u011fi \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019ne (\u00c7HC) kar\u015f\u0131 2018\u2019den itibaren yeni stratejisini olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve NATO\u2019yu da bu \u00e7er\u00e7evedeRead more &gt;&gt;&gt;","og_url":"https:\/\/dev95.site\/ar\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/","og_site_name":"Dev95","article_published_time":"2026-10-13T04:32:37+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X","type":"","width":"","height":""}],"author":"dev95","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u0643\u064f\u062a\u0628 \u0628\u0648\u0627\u0633\u0637\u0629":"dev95","\u0648\u0642\u062a \u0627\u0644\u0642\u0631\u0627\u0621\u0629 \u0627\u0644\u0645\u064f\u0642\u062f\u0651\u0631":"49 \u062f\u0642\u064a\u0642\u0629"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/"},"author":{"name":"dev95","@id":"https:\/\/dev95.site\/#\/schema\/person\/b807805ffe2916206b04d0938bce0298"},"headline":"NATO 3.0&#8217;\u0131n \u00c7HC&#8217;ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci","datePublished":"2026-10-13T04:32:37+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/"},"wordCount":9816,"publisher":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X","articleSection":["Posts"],"inLanguage":"ar"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/","url":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/","name":"NATO 3.0'\u0131n \u00c7HC'ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci - Dev95","isPartOf":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X","datePublished":"2026-10-13T04:32:37+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/#breadcrumb"},"inLanguage":"ar","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ar","@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X","contentUrl":"https:\/\/www.indyturk.com\/sites\/default\/files\/styles\/800xauto\/public\/thumbnails\/image\/2026\/10\/13\/1381601-1221993405.jpg?itok=BlvdtK5X"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/dev95.site\/nato-3-0in-chcye-yonelik-kafkasya-turkistan-komutanliginin-olusum-sureci\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/dev95.site\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"NATO 3.0&#8217;\u0131n \u00c7HC&#8217;ye y\u00f6nelik Kafkasya-T\u00fcrkistan Komutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcreci"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/dev95.site\/#website","url":"https:\/\/dev95.site\/","name":"Dev95","description":"\u0645\u0646\u0635\u062a\u0643 \u0627\u0644\u0631\u0642\u0645\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0634\u0627\u0645\u0644\u0629 \u0644\u0644\u0645\u0639\u0631\u0641\u0629 \u0648\u0627\u0644\u062e\u062f\u0645\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u0623\u062f\u0648\u0627\u062a \u0648\u0627\u0644\u062a\u0631\u0641\u064a\u0647.","publisher":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/dev95.site\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"ar"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/dev95.site\/#organization","name":"Dev95","url":"https:\/\/dev95.site\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ar","@id":"https:\/\/dev95.site\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/i0.wp.com\/dev95.site\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/rbrrbr-6.png?fit=512%2C512&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/dev95.site\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/rbrrbr-6.png?fit=512%2C512&ssl=1","width":512,"height":512,"caption":"Dev95"},"image":{"@id":"https:\/\/dev95.site\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/dev95.site\/#\/schema\/person\/b807805ffe2916206b04d0938bce0298","name":"dev95","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"ar","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a70a73d950838b20cd80d7ebdc955737e802e8cd896044c5473b32b946c0662a?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a70a73d950838b20cd80d7ebdc955737e802e8cd896044c5473b32b946c0662a?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a70a73d950838b20cd80d7ebdc955737e802e8cd896044c5473b32b946c0662a?s=96&d=mm&r=g","caption":"dev95"},"url":"https:\/\/dev95.site\/ar\/author\/mohammad\/"}]}},"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dev95.site\/ar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14458","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dev95.site\/ar\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dev95.site\/ar\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dev95.site\/ar\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dev95.site\/ar\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14458"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dev95.site\/ar\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14458\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dev95.site\/ar\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14458"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dev95.site\/ar\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14458"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dev95.site\/ar\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14458"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}