Ukrayna’nın Yandex saldırısı: Asimetrik yıpratma ve derin darbe doktrininin etkileri

Türkiye’de Yandex‘in harita ve dijital hizmetlerini kullananlar, Rusya’daki veri merkezlerine yönelik saldırıların sonuçlarını anlamakta güçlük çekmeyecektir. Bu saldırılar, savaşın cephe hattından binlerce kilometre uzaktaki dijital altyapıya kadar uzandığını gösteriyor. 

Ukrayna ile Rusya arasındaki savaşta iki farklı mücadele yürütülüyor. Donbas’ta Rus ordusu insan gücü, topçu ateşi ve güdümlü bombalarla ilerlemeye çalışıyor. Ukrayna ise Rusya’nın derinliklerindeki tesislere saldırarak savaşın cephe gerisindeki maliyetini yükseltiyor.

Bu tablo, askerî gücün nasıl değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin önemli bir soruyu gündeme getiriyor.

Bir ordunun savaşma kapasitesini cephedeki birlikleri mi belirler? Yakıt üretimi, mühimmat stokları, lojistik ağlar ve dijital altyapı da aynı hesabın parçasıdır. Bu sistemlerde yaşanacak aksamalar, cephedeki birliklerin harekâtını doğrudan etkileyebilir.

Ukrayna’nın yaklaşımı, asimetrik yıpratma ve derin darbe kavramlarıyla açıklanabilir. Kiev yönetimi, Rusya’nın insan gücü ve ateş gücü üstünlüğünü doğrudan dengelemeye çalışmak yerine, bu üstünlüğün sürdürülmesini sağlayan sistemleri hedef alıyor. Buradaki hesap, kısa sürede kesin bir askerî sonuç elde etmekten çok, Rusya’nın ekonomik ve teknolojik dayanıklılığını zaman içinde aşındırmak.

Yandex örneği: Dijital altyapının kırılganlığı

Bu yaklaşımın dikkat çekici örneklerinden biri, Rusya’nın dijital ekonomisinde önemli bir yere sahip olan Yandex’in veri merkezlerine yönelik saldırılar. Çeşitli kaynakların verdiği raporlarda, Ukrayna’nın Rusya’nın üç farklı bölgesindeki Yandex veri merkezlerini ve Sberbank’a ait kritik bir veri işleme merkezini hedef aldığı belirtiliyor.

Raporlara göre Yandex’in altı veri merkezinden üçünün hedef alınması, şirketin operasyonel altyapısının yaklaşık yarısını etkiledi. Kesintilerin sonuçları şirketin kendi hizmetleriyle sınırlı kalmadı. Yandex Cloud ve Yandex Pay gibi platformların yanı sıra elektronik ticaret, faturalama ve lojistik alanlarında şirketin altyapısına bağımlı işletmeler de aksamalardan etkilendi.

Peki, bir veri merkezinin hedef alınması neden bu kadar geniş sonuçlar doğurabiliyor?

Çünkü dijital ekonomide hizmetler birbirinden bağımsız çalışmıyor. Bir şirketin altyapısındaki kesinti, o altyapıyı kullanan başka işletmelere de yayılabiliyor. Böylece fiziksel bir tesise yönelik saldırı, farklı sektörlerde ekonomik sonuçlar yaratabiliyor.

Raporlarda yer alan bir başka ayrıntı da saldırıya uğrayan tesislerde Yandex’in büyük dil modellerini ve yapay zekâ algoritmalarını eğitmekte kullandığı üç süper bilgisayarın bulunması. Bu sistemlerde AMD Epyc işlemciler ve Nvidia A100 grafik hızlandırıcıları kullanılıyordu. Uluslararası yaptırımlar ve tedarik kısıtlamaları dikkate alındığında, hasarlı sistemlerin yenilenmesi Rusya açısından zaman ve kaynak gerektiren bir meseleye dönüşebilir.

Burada Rusya’nın dijital egemenlik anlayışıyla ilgili bir çelişki ortaya çıkıyor. Moskova, verilerin ülke içinde tutulmasına ve internet altyapısının merkezî denetimine önem veriyor. Ancak kritik kapasitenin belirli tesislerde yoğunlaşması, fiziksel saldırılar karşısında yeni kırılganlıklar yaratabiliyor.

Ukrayna’nın kritik verilerini uluslararası bulut altyapılarına dağıtması ise farklı bir dayanıklılık yaklaşımına işaret ediyor. Verilerin ülke sınırları içinde tutulması, tek başına güvenlik sağlamıyor. Altyapının dağılımı, yedekleme kapasitesi ve hizmetlerin hasar sonrasında ne kadar hızlı yeniden kurulabildiği de belirleyici oluyor.

Yandex örneğinin gösterdiği temel mesele budur. Dijital egemenlik, altyapının nerede bulunduğuyla sınırlı bir konu değildir. Asıl mesele, bu altyapının saldırı karşısında ne ölçüde ayakta kalabildiğidir.

Enerji ve mühimmat hattı

Ukrayna’nın derin darbe harekâtı dijital altyapıyla sınırlı değil. Petrol rafinerileri, ihracat terminalleri, mühimmat depoları ve lojistik merkezleri de hedefler arasında yer alıyor.

Moskova, Kstovo, Yaroslavl, Kirişi ve Tuapse rafinerilerine yönelik saldırılar, Rusya’nın petrol işleme kapasitesini ve yakıt tedarikini baskı altına almayı amaçlıyor. Baltık Denizi’ndeki Primorsk ve Ust Luga limanları ile Karadeniz’deki Novorossiysk terminali de petrol ihracatının devamlılığı açısından önem taşıyor.

Bu tesislere yönelik saldırılar Rusya’yı iki ayrı sorunla karşı karşıya bırakıyor. Bir tarafta askerî ve sivil ihtiyaçlar için yakıt tedarikinin sürdürülmesi, diğer tarafta petrol ihracatından elde edilen gelirlerin korunması var. Hasar gören ekipmanların onarımı da yaptırımlar nedeniyle güçleşebilir.

Bununla birlikte her saldırının üretim üzerindeki etkisi aynı değildir. Bir rafineride meydana gelen hasar, ülke çapında aynı büyüklükte bir üretim kaybına yol açmayabilir. Saldırıların stratejik etkisini değerlendirirken tesisin kapasitesini, hasarın boyutunu ve onarım süresini birlikte ele almak gerekir.

Mühimmat depolarına yönelik saldırılar ise savaşın ikmal boyutunu hedef alıyor. Toropets, Oktyabrski ve Tihoretsk gibi tesislerde meydana gelen hasarlar, cepheye sevk edilmesi planlanan mühimmatın kaybına ve ikmal düzeninin yeniden kurulmasına yol açabilir.

Stratejik hava üsleri, radarlar ve hava savunma sistemleri de bu hesabın parçası. Ukrayna, Rusya’nın geniş coğrafyaya yayılmış askerî varlıklarını koruma yükünü artırmaya çalışıyor. Moskova, cephedeki birliklerini desteklerken ülke içindeki tesislerini ve ulaştırma hatlarını da savunmak zorunda kalıyor.

İnisiyatif kimin elinde?

Ukrayna’nın derinlikte gerçekleştirdiği saldırılar, savaşın genelinde inisiyatifi ele geçirdiği anlamına geliyor mu?

Bu sorunun cevabı, cephe hattıyla stratejik derinliği birbirinden ayırmayı gerektiriyor.

Kara cephesinde Rusya, insan gücü, topçu ateşi ve mühimmat kapasitesiyle baskısını sürdürüyor.

Ukrayna’nın personel eksikliği ve birliklerin rotasyonunda yaşadığı sorunlar, savunma yükünü ağırlaştırıyor. Donbas’taki gelişmeler, taktik ve operasyonel inisiyatifin değerlendirilmesinde belirleyici olmaya devam ediyor.

Stratejik derinlikte ise farklı bir mücadele yürütülüyor. Ukrayna, uzun menzilli insansız hava araçlarıyla Rusya’nın uzak bölgelerindeki tesisleri hedef alabiliyor. Bu saldırılar, Moskova’nın savunma kaynaklarını daha geniş bir alana yaymasını gerektiriyor.

Rusya’nın coğrafi büyüklüğü bu açıdan iki farklı sonuç doğuruyor. Geniş topraklar stratejik derinlik sağlıyor. Ancak enerji tesislerinin, lojistik merkezlerin ve askerî altyapının geniş bir alana yayılması, korunması gereken hedeflerin sayısını da artırıyor.

Moskova’nın karşılık verme seçenekleri bulunuyor. Hava savunmasını güçlendirmek, kritik tesisleri dağıtmak ve hasarlı altyapıyı onarmak bunların başında geliyor. Kuzey Kore’den sağlanan mühimmat ve personel desteği ile Çin’le sürdürülen ekonomik ilişkiler de Rusya’nın savaş kapasitesini destekleyen unsurlar arasında.

Rusya, Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik saldırılarını da sürdürebilir. Ancak bütün bu tedbirler kaynak gerektiriyor. Savunma, onarım ve yeniden üretim için ayrılan kaynakların artması, savaşın toplam maliyetini yükseltiyor.

Sonuç: Dayanıklılık mücadelesi

Ukrayna’nın derin darbe stratejisinin temel amacı, Rus ordusunu tek bir saldırıyla durdurmak değil. Asıl hedef, Rusya’nın savaşı sürdürmesini sağlayan ekonomik, teknolojik ve lojistik sistemleri yıpratmak.

Yandex’in veri merkezlerinden petrol rafinerilerine ve mühimmat depolarına uzanan hedefler, modern savaşta cephe gerisinin önemini ortaya koyuyor. Bir ordunun harekât kabiliyeti, cephedeki birliklerin gücü kadar bu birlikleri besleyen sistemlerin işlerliğine de bağlı.

Ancak stratejik derinlikteki saldırılar tek başına cephede zafer getirmiyor. Bu saldırıların askerî sonuç üretmesi, Rusya’nın üretim, ikmal ve onarım kapasitesini ne ölçüde sınırladığına bağlı.

Savaşın gidişatını belirleyen meselelerden biri, hangi tarafın kayıplarını daha hızlı telafi edebildiği olacak. Ukrayna’nın derin darbe harekâtı, bu açıdan bir yıpratma ve dayanıklılık mücadelesi olarak değerlendirilmeli.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe’nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.